Belofte maakt schuld en kan leiden tot bestuurdersaansprakelijkheid

Bestuurders van bedrijven in financiële moeilijkheden dienen terughoudend te zijn met het toezeggen van toekomstige baten aan derden. Zij doen dit vaak om daardoor de relatie te kunnen continueren. Uit een recent arrest van de Hoge Raad blijkt dat deze bestuurders, indien zij die toezeggingen vervolgens niet nakomen, het risico lopen persoonlijk aansprakelijk te worden gehouden voor het toegezegde bedrag. Belofte maakt immers schuld.

Onder omstandigheden kan een bestuurder uit onrechtmatige daad jegens een onbetaald gebleven schuldeiser persoonlijk aansprakelijk zijn. In het Ontvanger / Roelofsen-arrest van 2006 heeft de Hoge Raad uitgemaakt dat er in dit verband twee hoofdcategorieën zijn. Allereerst de zogenoemde Beklamel-situatie. Een bestuurder gaat namens een vennootschap een verplichting aan, terwijl hij wist of behoorde te weten dat de vennootschap niet aan haar verplichtingen zou kunnen voldoen en geen verhaal zou bieden. De tweede situatie komt er op neer dat een bestuurder heeft bewerkstelligd of heeft toegelaten dat een vennootschap haar wettelijke of contractuele verplichtingen niet nakomt. De vraag of de bestuurder daarvoor persoonlijk aansprakelijk kan worden gehouden, is afhankelijk van de vraag of hem een ernstig verwijt valt te maken. Bij de beoordeling van deze vraag, speelt het voorzienbaarheidsvereiste een rol. De bestuurder wist of moest begrijpen dat zijn handelwijze tot gevolg zou hebben dat de vennootschap haar verplichtingen niet zou nakomen.

In maart 2010 heeft de Hoge Raad arrest gewezen in een zaak van de tweede categorie. De casus is - in het kort - als volgt. Een vennootschap bevindt zich in financiële moeilijkheden. De vennootschap heeft een aanzienlijke vordering op een debiteur, waarmee over een schikking wordt onderhandeld. De vennootschap heeft geen andere inkomstenbronnen. De (middellijke) bestuurder van de vennootschap zegt aan de bank toe dat het op grond van de schikking te ontvangen bedrag zal worden aangewend om het saldo van de kredietfaciliteit aan te zuiveren. Op basis van deze toezegging, die is vastgelegd in correspondentie tussen de bestuurder en de bank - niet in een nieuwe financieringsovereenkomst - besluit de bank de kredietfaciliteit van de vennootschap te continueren.

Het bedrag van de schikking wordt overgemaakt op de derdenrekening van de advocaat van de vennootschap. De bestuurder geeft opdracht dit bedrag over te maken naar een andere bank. Vervolgens wordt het bedrag door de bestuurder in hoog tempo aangewend om andere schuldeisers te voldoen. Hierdoor wordt verhaal via bijvoorbeeld conservatoire beslaglegging ten laste van de vennootschap feitelijk illusoir. De schending door de bestuurder van zijn toezegging aan de bank vormt de basis van de vordering van de bank, en wel voor het bedrag van die toezegging.

De Hoge Raad is van oordeel dat de betreffende bestuurder persoonlijk een ernstig verwijt valt te maken doordat hij, terwijl hij wist dat de vennootschap niet over andere inkomstenbronnen beschikte en hem duidelijk was of behoorde te zijn dat de vennootschap geen verhaal zou bieden, heeft bewerkstelligd dat de vennootschap haar contractuele verplichting tegenover de bank tot aflossing van de kredietfaciliteit niet nakwam. Het staat een bestuurder in beginsel weliswaar vrij zelf te bepalen welke schuldeisers van de vennootschap zullen worden voldaan, maar het niet nakomen van de toezegging jegens de bank komt naar het oordeel van de Hoge Raad slechts voort uit betalingsonwil van de bestuurder. De omstandigheid dat de bestuurder geen persoonlijk profijt heeft gehad, is daarbij volgens de Hoge Raad niet doorslaggevend. De Hoge Raad bekrachtigt vervolgens het arrest van het hof waarbij de bestuurder op grond van onrechtmatige daad is veroordeeld tot betaling van het gehele toegezegde bedrag aan de bank.

In de praktijk zal het regelmatig voorkomen dat bestuurders van bedrijven in financiële moeilijkheden aan derden de betaling van toekomstige baten in het vooruitzicht stellen om de relatie te kunnen continueren. Als zij die toezeggingen vervolgens niet nakomen, lopen zij dus het risico persoonlijk aansprakelijk te worden gehouden voor het toegezegde bedrag. Belofte maakt immers schuld.

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.