Bescherming tegen namaak van meubels via het modelrecht

Dit artikel verscheen oorspronkelijk in Texpress editie 8, 26 augustus 2016


Wie succes heeft kent navolging. Er wordt flink geld verdiend aan het kopiëren van succesvolle ontwerpen in de meubelsector. Denk maar eens aan de Barcelonastoel van Knoll, de Gispen buisstoel, het Eames kuipstoeltje, de sloophouten meubels van Eek en de zitkussens van Fatboy. De ontwerpers van deze meubels hebben hun handen vol aan het tegengaan van namaak en het voeren van juridische procedures. Dit artikel gaat over het belang van bescherming van uw ontwerp via het modelrecht.

In een trendgevoelige sector als de meubelsector is het kopiëren van producten een veelvoorkomend verschijnsel. Consumenten komen in de showroom van woonwinkel A een origineel meubelstuk tegen die ze in woonwinkel B in een ietwat gewijzigde vorm, maar veelal tegen een scherpe prijs kunnen aanschaffen. Voor de oorspronkelijke ontwerper die wil optreden tegen namaak is het dan allereerst van belang aan te tonen dat het ontwerp via het intellectuele eigendomsrecht is beschermd. Alleen in het geval beschermde elementen van dat ontwerp zijn overgenomen, zal namelijk sprake zijn van inbreuk.

Recap: het auteursrecht

De uiterlijke vormgeving van een product zoals een meubelstuk kan op verschillende manieren via het intellectuele eigendomsrecht worden beschermd. In vorige bijdrages is de bescherming van een ontwerp via het auteursrecht al uitgebreid aan bod gekomen. Een korte opfrissing: het auteursrecht ontstaat van rechtswege, er is geen registratie voor nodig. Op het moment dat u een werk creëert dat niet is ontleend aan het werk van een ander en iets ‘eigens’ heeft door uw creatieve keuzes is er sprake van auteursrechtelijke bescherming.

Het auteursrecht vs. het modelrecht

Bescherming van een meubelstuk kan daarnaast ook via het modelrecht worden bewerkstelligd. Het modelrecht beschermt de driedimensionale vormgeving van een product. Er zijn verschillen tussen auteurs- en modelrechten. In het auteursrecht is het bijvoorbeeld zo dat degene die het auteursrecht op een werk claimt, dit ook dient te bewijzen. In de praktijk wordt vaak echter niet of niet voldoende gedocumenteerd hoe, wanneer en door wie een bepaald werk is gecreëerd. Hierdoor ontstaat regelmatig discussie over de vraag wie nu de auteursrechthebbende is. In het modelrecht is het echter zo dat voor een optimale bescherming van uw ontwerp via het modelrecht, registratie in het modellenregister is vereist.[1] Als houder van een modelrecht hoeft u dan enkel met het registratiebewijs in de hand te wapperen om uw recht aan te tonen en loopt u dus niet zo snel tegen problemen van bewijslast aan.

Daarnaast is de beschermingsomvang van een modelrecht in het algemeen ruimer dan die van het auteursrecht. Zo hoeft er niet, zoals in het geval van inbreuk onder het auteursrecht, sprake te zijn van (niet op puur toeval berustende) ontlening aan het originele ontwerp; in het modelrecht is er al sprake van inbreuk wanneer het gelijkende ontwerp geen andere algemene indruk wekt dan het beschermde originele werk. Dus stel u heeft een geldig modelrecht op een originele stoel die u heeft ontworpen en een derde maakt uw stoel vervolgens na, dan is het enkele feit dat de namaakstoel teveel lijkt op uw origineel voldoende om inbreuk aan te tonen.

Wat zijn de vereisten voor een modelrecht?

Een ontwerp moet nieuw zijn en een eigen karakter hebben wil er sprake zijn van een geldig modelrecht. Hierbij zijn technische of functionele elementen, net als in het auteursrecht, uitgesloten van bescherming. Denk aan een eettafel die over een viertal poten en een tafelblad moet beschikken om stabiel te kunnen staan en er een bord op te kunnen zetten. Deze functionele aspecten zijn niet te claimen.

Het nieuwheidvereiste houdt in dat er niet al een stoel op de markt beschikbaar mag zijn die (vrijwel) identiek is aan de stoel die u als ontwerper wil beschermen. U heeft echter wel een respijtperiode van 1 jaar nadat het model openbaar is gemaakt om uw model te deponeren.

De eis van een eigen karakter houdt in dat de algemene indruk die een model wekt bij de ingewijden in de meubelsector moet verschillen van de algemene indruk van de al bestaande modellen die aan het publiek ter beschikking zijn gesteld, het zogenaamde ‘vormgevingserfgoed’. Heeft u eenmaal een geldig modelrecht op zak dan kunt u dit exclusieve recht inroepen tegen een derde die uw ontwerp gebruikt of een meubelstuk met een identiek of gelijkend ontwerp zonder uw toestemming op de markt brengt. Wekt het namaakproduct geen andere algemene indruk bij de ingewijden in de meubelsector, dan is er sprake van inbreuk.

Copycat uit de rechtspraktijk

Regelmatig komen inbreukzaken voor de rechter waarbij de oorspronkelijke ontwerper een beroep doet op het modelrecht. Zo deed meubelgroothandel Eichholtz in een kort geding die zij vorig jaar aanspande een beroep op de modelrechten van haar diamantvormige Asscher bijzet- en koffietafels. De Asscher-tafels van Eicholtz werden in 2014 tentoongesteld op de Maison & Object-beurs in Parijs. Enkele maanden later worden op diezelfde beurs door Van Roon Living (VRL) zeer gelijkende tafels getoond; de Kimberly- tafels. VRL stelt dat de modelrechten van Eichholtz niet geldig zijn omdat de vorm van de Asscher tafels al eerder bestond. VRL wijst op diamanten met een Asscher slijpvorm, maar volgens de rechter is een diamant heel wat anders dan een tafel. Daarnaast wijst VRL op andere al bestaande diamantvormige tafels. Volgens de rechter wekken deze tafels echter een andere algemene indruk. Omdat VRL niet heeft aangevoerd dat haar Kimberly- tafels een andere algemene indruk wekken dan de Asscher-tafels, wordt inbreuk door de rechter aangenomen. Eicholtz trekt dus aan het langste eind en heeft met succes haar modelrechten kunnen inroepen.

            

Asscher coffee table   /   Asscher side table

 

Kimberly- tafels

Conclusie

Het bovenstaande illustreert dat het modelrecht een belangrijke rol speelt bij de bescherming van meubels tegen namaak. Een modelregistratie biedt naast het auteursrecht belangrijke additionele bescherming. Laat u daarom adviseren over de registratie van uw meubels als model, zodat u over een krachtig wapen beschikt tegen namaak en de exploitatie van uw ontwerp in eigen hand houdt.

[1]Volledigheidshalve merk ik op dat ook het niet-ingeschreven modelrecht bestaat. Hier zal in dit artikel niet verder op worden ingegaan.

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.