Bescherming van interieurdesign: hoe dan?!

Dit artikel verscheen oorspronkelijk in Texpress van 22 December 2016.


Door: Derya Ada

Weleens nagedacht of interieurdesign te beschermen valt? Niet zo’n onbelangrijke vraag, nu steeds meer ondernemingen tegenwoordig hun interieurdesign als kenmerk voor onderscheiding van diensten gebruiken. Denk aan de specifieke inrichting van een restaurant (Happy Italy), een hotel (Ibis Hotels/Ibis Styles/Ibis Budget), een tankstation (BP) of een flagship store (Apple). Het interieur vervult bij deze ondernemingen vaak een herkenningsfunctie: het publiek herkent de inrichting, sfeer, ambiance en schrijft deze toe aan deze onderneming. Het is dan ook niet raar dat bescherming van interieurdesign (of de onrechtmatige navolging ervan) vaak voorwerp van geschil is…

Auteursrechten

In de praktijk is het auteursrecht de meest gangbare route voor bescherming van interieurdesign. Voor de verkrijging van het auteursrecht is geen registratie vereist, zoals bijvoorbeeld wel het geval is bij modelrechten of merkrechten. Het auteursrecht ontstaat door creatie: in juridische termen door het creëren van een ‘oorspronkelijk werk’ dat het ‘persoonlijke stempel’ van de maker draagt. Interieurdesign dat aan deze criteria voldoet is auteursrechtelijk beschermd. Zo heeft de rechtbank bijvoorbeeld eerder in een geschil tussen de restaurantketens “Mazzo” en Happy Italy” geoordeeld dat het interieurdesign van Mazzo weliswaar auteursrechtelijk beschermd is, maar Happy Italy daar geen inbreuk op maakt. Het is echter niet een gegeven dat interieurdesign automatisch voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking komt. Er moet sprake zijn van creatieve keuzes die zich uiten in een origineel ontwerp. Stijlelementen, zoals “industrieel”, “bohémien”, “design”, “klassiek”, komen als zodanig niet in aanmerking voor auteursrechtelijke bescherming. Het is dus toch wel een uitdaging om auteursrechten op een interieurdesign te verkrijgen. Maar eenmaal verkregen, is die bescherming wel van lange duur: de bescherming strekt zich (meestal) uit tot zeventig jaar na de dood van de maker.

Modelrechten

Juist vanwege de onzekerheid of een bepaald interieurdesign in aanmerking komt voor auteursrechtelijke bescherming (bovendien zal dit pas achteraf moeten blijken, een oordeel over of iets wel of niet auteursrechtelijk beschermd is kan alleen de rechter geven), wordt in de praktijk vaak de route van de modelregistratie gekozen. Een voordeel daarvan is dat modelrechten vrij snel en makkelijk verkrijgbaar zijn. Wel moet het model aan een aantal voorwaarden voldoen. Zo moet het model bijvoorbeeld ‘nieuw’ zijn en een ‘eigen karakter’ hebben. Ook hier dus de eis dat het interieurdesign in zekere mate origineel moet zijn. Zo heeft Vodafone de volgende modelregistraties voor haar interieurdesign verricht:

Overigens wordt vooraf niet gecheckt of modellen wel/niet voldoen aan de eisen van ‘originaliteit’. Het model wordt (na beoordeling van de formele vereisten) direct ingeschreven. Een ingeschreven model kan dus achteraf alsnog ongeldig worden verklaard, omdat het niet ‘nieuw’ is of geen ‘eigen karakter’ heeft. De beoordeling van een geldige modelregistratie is echter wel een andere dan die van het auteursrecht, zodat iets wat niet auteursrechtelijk beschermd is wél modelrechtelijke bescherming kan toekomen. Daarnaast zijn modelrechten maximaal 25 jaar geldig, daarna vervalt het recht (en zou men dus eventueel moeten terugvallen op het auteursrecht).

Merkrechten

Maar men kan mogelijk ook kiezen voor merkenrechtelijke bescherming van interieurdesign. Een voordeel van een merkregistratie is dat deze, eenmaal verkregen, oneindig lang vernieuwd kan worden. Zo kan een interieurdesign dat als merk is vastgelegd dus voor onbepaalde tijd beschermd zijn. In de praktijk komt bescherming van interieurdesign (het geheel van aankleding en inrichting) echter niet vaak voor en zal dit ook niet snel geaccepteerd worden. Dit komt doordat het publiek niet gewend is om een bepaalde inrichting als een merk op te vatten. Dit leidt, mede vanwege de eeuwige bescherming die aan merkrechten kan toekomen, tot enige terughoudendheid van de merkenbureaus om tot inschrijving over te gaan. Wel zijn bescherming van onderdelen van interieurdesign (zoals een bepaalde kleurstelling, maar dan uitsluitend als kleurmerk) een vaker voorkomend verschijnsel. Zie bijvoorbeeld de merkregistratie van BP voor de kleur groen, waarbij duidelijk wordt aangegeven hoe deze kleur zich tot het interieur verhoudt:

.

Deze registratie biedt echter alleen bescherming voor de kleur groen en niet voor het interieur als zodanig. Wel is het Apple in Amerika gelukt om het interieur van haar flagstores als merk in te schrijven. Deze merkinschrijving van Apple ziet er als volgt uit:

.

In Europa is deze merkaanvrage echter niet zo vlekkeloos gegaan. Naar aanleiding van de aanvrage van dit merk in Duitsland heeft het Europese Hof echter wel geoordeeld dat een winkelinrichting als merk kan worden ingeschreven, maar de daaraan gestelde eisen zullen (voorlopig) voor de gemiddelde ondernemer niet snel haalbaar zijn.

Conclusie

Interieurdesign kan een niet te onderschatten waarde voor een onderneming hebben. De bescherming ervan is lastig. Voor de bescherming via het auteursrecht is geen inschrijving vereist, maar het is de vraag of het specifieke interieurdesign auteursrechtelijke bescherming toekomt. Een modelregistratie lijkt dan meer zekerheid te bieden, maar vooraf zal altijd door een specialist bekeken moeten worden of en hoe (!) dit het beste geregistreerd kan worden. Bovendien moet dit tijdig gebeuren, want anders kunt u geen geldige modelregistratie verkrijgen (het model wordt dan niet meer als ‘nieuw’ beschouwd). Daarnaast lijkt het merkrecht een interessante mogelijkheid voor bescherming van interieurdesign te bieden, maar de registratie daarvan is in de praktijk vooralsnog lastig te verkrijgen. Alle reden om hier goed over na te denken en bij twijfel tijdig de mogelijkheden te bekijken.

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.