Caspar Janssens bij Radar over het faillissement van Air Berlin

Afgelopen maanden heeft het nieuws volgestaan over de surséance van betaling van Air Berlin, dat op 15 augustus jl. is aangevraagd. Zo schrijven de NOS en het FD dat ruim 100.000 reizigers door dit dreigend faillissement zijn getroffen. Het gaat om reizigers die vlak voor hun vertrek te horen krijgen dat hun vlucht werd geannuleerd, waardoor zij met hoge omboekings- of annuleringskosten werden geconfronteerd. Of reizigers die al op plaats van bestemming waren, maar waarbij de terugvlucht werd geannuleerd. Sommigen hadden hun tickets rechtstreeks via de website van Air Berlin geboekt, anderen via een reisagent of touroperator, als samengestelde reis of pakketreis. Wat kunnen die reizigers doen? Hebben zij de mogelijkheid hun geld terug te krijgen? Is dit risico via hun reis- en annuleringsverzekering gedekt?

Caspar Janssens gaf daarover een toelichting in het televisieprogramma Radar. Bekijk de uitzending hier.

De positie van reiziger met een los ticket

Op grond van Europese regelgeving wordt de reiziger met een los ticket beschermd indien zijn vlucht vertraging oploopt of wordt geannuleerd. Verordening (EG) nr. 261/2004 schrijft voor dat de reiziger dan aanspraak kan maken op verzorging, een alternatieve vlucht en compensatie. Aan de hand van deze Verordening kan de reiziger de vordering bepalen die hij op de luchtvaartmaatschappij heeft. Ingeval van faillissement kan de reiziger met een los ticket echter alleen zijn vordering als concurrente schuldeiser in het faillissement indienen. Omdat Air Berlin een Duitse vennootschap is zal het faillissement naar Duits recht worden afgewikkeld. Het Duitse recht komt op dit punt globaal overeen met het Nederlandse recht en dat betekent dat reizigers als concurrente schuldeisers ‘achteraan’ aansluiten in het Duitse faillissement. Zij moeten hun vordering dan aanmelden bij de Duitse curator, maar de kans op (volledig) verhaal van hun vordering is zo goed als nihil.

De reiziger die een ticket met zijn ICS Visa of Mastercard heeft aangeschaft, wordt te hulp geschoten door de aankoopverzekering van de creditkaartmaatschappij. De verzekering voorziet in dekking indien de vlucht als gevolg van het faillissement van de luchtvaartmaatschappij wordt geannuleerd. Opmerking verdient wel dat uitkering meestal beperkt is tot de kosten van het oorspronkelijke ticket en dat een minimumbedrag (veelal € 125,-) geldt. Een tweede mogelijkheid is er voor reizigers die bij de aanschaf van hun ticket een vliegticketverzekering hebben afgesloten. Deze verzekering dekt het financiële nadeel dat een verzekerde lijdt als gevolg van vluchtannulering door faillissement. Reis- en annuleringsverzekeringen kennen geen dekking voor faillissement van de luchtvaartmaatschappij.

Voor de reiziger die een los ticket heeft aangeschaft via een door IATA (International Air Transport Association) officieel erkende reisagent bestaat mogelijk nog een laatste redmiddel. Betalingen die aan deze reisagenten worden gedaan worden voor een bepaalde tijd geblokkeerd in een centraal betalingsmechanisme – het BSP (Billing Settlement Plan) – voordat aan de luchtvaartmaatschappij wordt uitbetaald. Als de luchtvaartmaatschappij failliet gaat, kan IATA de reiziger zelf terugbetalen als de betaling zich nog in het BSP bevindt. Het biedt daarom slechts beperkte bescherming. Gemiddeld bevindt de betaling zich ongeveer 30 dagen in het BSP waarna aan de luchtvaartmaatschappij wordt doorbetaald. Reizigers die gedupeerd zijn door de surséance van betaling van Air Berlin en waarvan de betaling zich nog in het BSP bevindt, hebben waarschijnlijk daarover al bericht gekregen.

Bescherming van de reiziger met een pakketreis of een gekoppeld reisarrangement

In veel gevallen koopt de reiziger naast een los ticket ook een hotelovernachting of klikt hij na de ticket-boekingsbevestiging door op de link voor een hotelovernachting. Ook kan het zijn dat een vlucht van Air Berlin onderdeel is van een pakketreis. Wat is de positie van de reiziger in dergelijke situaties?

De richtlijn op het gebied van pakketreizen (Richtlijn (EU) 2015/2302) biedt bescherming wanneer binnen een pakketreis een reisdienst, zoals een vlucht of hotelovernachting, uitvalt als gevolg van faillissement. Om beroep op een dergelijke bescherming te kunnen doen, moet wel aan enkele voorwaarden zijn voldaan. De richtlijn kent twee soorten reisaanbieders, namelijk de organisator en de doorverkoper, ook wel de ‘touroperator’ respectievelijk ‘reisagent’ genoemd. Het verschil tussen die twee is dat de organisator in feite de pakketreis samenstelt en deze rechtstreeks als één geheel aanbiedt, terwijl de doorverkoper de pakketreis verkoopt en niet samenstelt. Dit verschil is van belang omdat de bescherming die de richtlijn biedt, in beginsel niet geldt voor de doorverkoper. Alleen de pakketreis die door een reisorganisator wordt aangeboden valt binnen de bescherming van de richtlijn. Het maakt dus nogal wat uit hoe de betreffende reisaanbieder wordt aangemerkt.

Verder moet er sprake zijn van een pakketreis. Een pakketreis bestaat uit tenminste twee verschillende soorten reisdiensten voor dezelfde reis of vakantie waarbij de reis tenminste 24 uur beslaat of een overnachting bevat. Essentieel is dat de verschillende reisdiensten gecombineerd worden aangeboden en één geheel vormen. Is dat niet het geval, dan is sprake van een gekoppeld reisarrangement. Bij het laatste wordt voor iedere reisdienst een afzonderlijke overeenkomst gesloten. Anders dan bij een gekoppeld reisarrangement heeft de reiziger die een pakketreis boekt de meeste bescherming. Indien door faillissement één of meer van de reisdiensten niet wordt uitgevoerd dient de reisorganisator voor vervanging te zorgen. Als het gaat om een gekoppeld reisarrangement is de reiziger slechts beschermd tegen het faillissement van de handelaar, die het gekoppeld reisarrangement aanbiedt. In het geval van Air Berlin zullen de reizigers die een pakketreis via een reisorganisator geboekt hebben, zich dus tot de reisorganisator kunnen wenden.

Conclusie

Wees je bewust van de risico’s die je loopt bij een faillissement van een luchtvaartmaatschappij. De reiziger die een los ticket bij een luchtvaartmaatschappij aanschaft doet er verstandig aan dat ticket te betalen met de ICS Visa of Mastercard. Bovendien is het het overwegen waard een vliegticketverzekering af te sluiten naast een eventuele reis- en annuleringsverzekering. Dat biedt (enige) bescherming tegen het faillissement van de luchtvaartmaatschappij. Reizigers die een pakketreis hebben aangeschaft bevinden zich in een wat rustiger vaarwater. Zij kunnen zich richten tot de reisorganisator, die een vervangende reisdienst dient aan te bieden.  

Caspar Janssens, cassatieadvocaat.

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.