China als rechtsstaat? Bedrijven merken veranderingen in regels en handhaving

Het zakenklimaat in China verandert, onder meer vanwege de strenger worden wetgeving en handhaving. Vijf Nederlandse experts geven hun visie op de Chinese rechtsstaat in ontwikkeling en kansen en uitdagingen voor ondernemers.

Dit nieuwsbericht verscheen op de website van de Ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden in Peking, Volksrepubliek China.


Op deze pagina:

Rogier van Bijnen, R&P China lawyers

“Je moet je gewoon aan de wet gaan houden. Dat zie ik als belangrijkste verschuiving in het zakenklimaat. Waar je 4-5 jaar geleden nog wel wat shortcuts kon nemen bij het zakendoen, kan dat nu niet meer. Zeker als buitenlands bedrijf lig je onder een vergrootglas. Maar je aan de regels houden is hier zelfs met de beste wil van de wereld niet eenvoudig. De wetgeving is complex, veel wetten spreken elkaar tegen en bovendien worden deze ook nog eens in iedere stad verschillend toegepast. 

Een van de eerste dingen waar je als bedrijf mee te maken krijgt, is dat de Chinese belastingdienst steeds beter wordt. Creatief boekhouden om je winst naar het buitenland te laten vloeien, daar zijn ze veel scherper op. Ook de douane wordt steeds strikter – voldoen de etiketten van ingevoerde producten bijvoorbeeld wel aan alle gedetailleerde regelgeving? Het via contacten proberen de regels wat te buigen is een stuk moeilijker geworden. Dat alles maakt ondernemen in China duurder, zeker in combinatie met de steeds stijgende lonen.” Rogier adviseert dan ook niet te gaan freewheelen als bedrijf, maar je eerst goed te verdiepen in de toepasselijke regelgeving.

Erik van der Molen, Advisor Asia Practice, Kneppelhout en Korthals

China is een rechtstaat in transitie. Door de snelle groei van de economie is de ontwikkeling van regelgeving en nalevingsmechanismen op deze regelgeving lange tijd achtergebleven, wat veel ruimte gaf voor een 'flexibele' invulling van de regels op lokaal niveau. Hier is onder de regering van Xi JinPing snel verandering in gekomen, en dit heeft gevolgen voor de zakencultuur. Zakendoen in China zal geleidelijk makkelijker en transparanter worden, maar tegelijkertijd worden de risico's van het navolgen van nieuwe regels en wetten groter, en neemt de controle toe. 

Het hebben van goede relaties (Guanxi) met lokale overheden en instanties zal altijd belangrijk blijven, maar het kan geen excuus of middel meer zijn om de regels te omzeilen. De overheid let hierbij extra sterk op buitenlandse bedrijven, zoals o.a. het recente corruptieschandaal rond GlaxoSmithKlein heeft laten zien. Erik benadrukt dat ook het Nederlands MKB dat actief is in China moet nadenken of de manier waarop men zaken doet in China nog wel kan. Voor ieder bedrijf met een vestiging in China is dit dan ook een goed moment om de eigen activiteiten, vergunningen en certificeringen, CSR-beleid, overheidsrelaties, boekhouding en contracten eens goed onder de loep te leggen.

Reinout van Malenstein, IP Expert, China IPR SME Helpdesk

“Bij bescherming van intellectuele eigendom zijn er internationale verdragen waar China zich aan moet houden, maar die bescherming is niet hetzelfde als in Nederland. Vorig jaar is erin China een nieuwe Merkenwet aangenomen, die de bescherming van een merk in China wat verbeterd heeft. Toch gaan Nederlandse bedrijven hier vaak de mist in. Ze denken automatisch beschermd te zijn omdat ze een merknaam al in de EU hebben geregistreerd, maar in China geldt: wie het eerst komt die het eerst maalt.

Daarnaast vergeten ze vaak een Chinese merknaam te registreren. Dit bracht ook een internationaal bedrijf als New Balance onlangs in grote problemen." Reinout vervolgt: "Ook het modellenrecht is anders. Als je bijvoorbeeld een nieuwe stoel of bus ontwerpt, moet je hiervoor een Chinees design patent aanvragen voordat je het ontwerp bekend kan maken waar dan ook ter wereld. Anders dan in Nederland is er geen drie jaar automatische bescherming voor modellen. Zonder dit design patent kun je de bescherming op je buik schrijven. Het is dus van belang om je merk en ontwerpen goed te beschermen.”

Robbert Görris, General Manager Benelux Kamer van Koophandel, Beijing

De verzwakte Chinese groei heeft een significante invloed op de prestaties van Europese en Nederlandse bedrijven in China. De bedrijven stellen hun verwachting voor toekomstige groei bij en zijn voorzichtiger met investeringsprojecten. Ze zoeken ook naar kostenreductie om de winstmarges te behouden. Ondanks deze verzwakte groei zijn er nog veel kansen in China voor Nederlands bedrijven. Deze kansen zijn onder andere te vinden in de Nederlandse topsectoren Life Sciences & Health, Water, Agri&Food.

Deze gebieden hebben ook in China topprioriteit. Desondanks deze kansen pleiten wij er voor dat bedrijven zich goed voorbereiden op de stap naar China. Wij zijn van mening dat China niet voor ieder bedrijf is weggelegd. Voor een goede voorbereiding biedt de Benelux kamer van Koophandel (www.bencham.org) een breed netwerk aan van ervaringsdeskundigen. Daarnaast bieden wij via ons project EU SME Centre (http://www.eusmecentre.org.cn/) veel praktische kennis aan over het zaken doen in China en de kansen de er zijn.

Peter Pronk, CEO 1421 Consultants

Als consultants merken wij voor buitenlandse bedrijven in China dat de Chinese overheid strikter aan het worden is met het naleven van Chinese regels en wetgeving. Simpel omdat er nu wel erg veel buitenlandse bedrijven zijn (495.000 WFOE’s en JV’s volgens de Chinese cijfers) en ook omdat de Chinese overheid merkt dat deze bedrijven de wet en regelgeving wel erg gemakkelijk naleven. Een goed voorbeeld is de auto industrie die al jaren aan prijsverhogende afspraken deden. Grote boetes zijn hiervoor uitgedeeld aan Westerse (Amerikaans, Europees etc) en Aziatische (Japan/Korea) bedrijven. Ook op belasting wetgeving zien we meer en meer strengere controles en worden er veel boetes uitgeschreven voor het niet naleven van de scope of business. Een ander goed voorbeeld is de wind en zonne-industrie.

In 2000 trokken de Chinese overheid en bedrijven veel uit de kast om technologie en kennis voor deze sector naar China te halen. Nu er 15 jaar later 140 GW windenergie geïnstalleerd is, blijkt de markt voor Westerse bedrijven te moeilijk om te blijven bestaan. De prijzen zijn naar een zeer laag niveau gedaald waar niemand in het Westen geld aan kan verdienen. Niet geheel de schuld van China, en dit kan deels ook wel op het naïeve conto van de Westerse technologie bedrijven worden geschreven. China is niet meer het open land van vele kansen voor westerse bedrijven. China heeft veel geleerd de afgelopen jaren en men zal dit meer en meer in de praktijk brengen. Als Westerse onderneming zal kennis niet meer genoeg zijn om een langdurige en duurzame markt te vinden in China.

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.