Commissie onderzoekt geo-blocking praktijken in videogamesbranche

De Commissie doet in vier branches onderzoek naar overtreding van de mededingingsregels in grensoverschrijdende e-commerce. Meer over dit onderzoek in de blog: Is het gebruik van pricing software, geo-blocking en filtering in strijd met het mededingingsrecht? In één onderzoek staat de geografische beperkingen van onlineverkoop van videogames, namelijk geo-blocking, centraal.

Achtergrond geo-blocking

E-commerce groeit, maar toch blijven de grensoverschrijdende online verkopen in de EU achter. Volgens de Commissie wordt de groei van online handel tussen de lidstaten beperkt doordat de regelgeving per lidstaat verschilt. Daarnaast blijft de groei achter vanwege het fenomeen ‘geo-blocking’. Consumenten die een buitenlandse webwinkel bezoeken of die een product bij een buitenlandse webwinkel willen kopen, worden door die webwinkels op basis van hun IP-adres of ingevoerde (contact)gegevens geblokkeerd of omgeleid naar een andere webwinkel. Op deze manier worden geografische afzetgebieden verdeeld of afgeschermd, wat de online handel tussen EU-lidstaten belemmert.

In een persbericht van 18 maart 2016 stelde Margrethe Vestager, EU-Commissaris voor Mededinging, zich op het standpunt dat geo-blocking niet per definitie in strijd is met het mededingingsrecht. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer niet-dominante ondernemingen zelfstandig besluiten om niet aan online bezoekers uit het buitenland te verkopen. Retailers en aanbieders van digitale content kunnen namelijk goede redenen hebben om niet in het buitenland te (willen) verkopen. Wanneer geo-blocking echter het gevolg is van afspraken tussen webwinkels onderling (op horizontaal niveau) is dit al snel in strijd met het mededingingsrecht. Zo’n afspraak zou namelijk een verboden marktverdelingsafspraak kunnen zijn. Ook wanneer geo-blocking het gevolg is van afspraken tussen leveranciers en webwinkels (op verticaal niveau) kan dit tot mededingingsrechtelijke bezwaren leiden. Het exclusief toewijzen van een gebied of klantenkring aan een distributeur is immers slechts onder strikte voorwaarden toegestaan. Meer hierover in de blog: Exclusief toewijzen van een gebied of klantenkring aan distributeurs?

In mei 2016 heeft de Commissie een voorstel voor een verordening gedaan om geo-blocking en andere vormen van discriminatie van klanten op basis van nationaliteit, verblijfplaats of plaats van vestiging aan te pakken. In dit voorstel worden webwinkels verplicht om toegang tot hun ‘online interfaces’ (zoals websites of apps) niet te beletten op grond van de vestigingsplaats van de consument. Daarnaast moeten consumenten die een buitenlandse website bezoekt eerst toestemming verlenen, voordat zij door die website wordt omgeleid naar een website van het land waar de consument zich bevindt.

Dit voorstel is nog niet van kracht en de Commissie ontvangt nog opinies op dit voorstel. Zo is het Europees Parlement van mening dat het voorstel niet ver genoeg gaat om geo-blocking terug te dringen. De Nederlandse regering verwelkomt het voorstel en stelt vast dat het slechten van barrières voor grensoverschrijdende e-commerce het best op Europees niveau kan worden plaatsvinden. De Nederlandse regering is verder van mening dat het voorstel proportioneel is, omdat het de voorgestelde maatregelen niet verder gaan dan het beoogde doel.

Videogames en geo-blocking

De Commissie onderzoekt verticale afspraken tussen enerzijds Valve Corporation, de eigenaar van het online distributieplatform Steam voor videogames en anderzijds vijf afzonderlijke uitgevers van videogames, namelijk Bandai Namco, Capcom, Focus Home, Koch Media en Zenimax. Het onderzoek heeft betrekking op mogelijke geo-blocking door de betrokken ondernemingen. Consumenten konden videogames die zij via het platform hadden gekocht niet overal spelen. Deze beperking werd opgelegd op basis van de verblijfplaats van de consument.

Nadat consumenten een videogame kochten, konden zij de videogame alleen spelen wanneer zij door middel van een ‘activation key’ op het platform konden aantonen dat zij de videogame legaal en niet door middel van piraterij hadden verkregen. De Commissie onderzoekt of de vereiste controle door middel van de activation key werd gebruikt voor geo-blocking. De activatiecode zou mogelijk alleen geldig zijn geweest in bepaalde EU-lidstaten, bijvoorbeeld Tsjechië en Polen. Hierdoor werd de parallelle import binnen de interne markt en daarmee mogelijk de concurrentie beperkt. Consumenten uit andere EU-landen waar de activatiecode niet geldig was, bijvoorbeeld Nederland of Duitsland, konden de videogames dus wel kopen, maar konden deze vervolgens niet spelen. Dit beperkt indirect de onlineverkoop. Dit is in het nadeel van consumenten, omdat dit consumenten zou beletten om videogames te kopen waar deze het goedkoopst worden aangeboden.

Commentaar

In het kader van de Digital Single Market Strategy heeft de Commissie zich tot doel gesteld geo-blocking zo veel mogelijk terug te dringen. Het diepgaande onderzoek naar specifieke geo-blocking praktijken in de branche voor videogames verbaast wat dat betreft niet. Wat betreft de toelaatbaarheid van geo-blocking heeft de Commissie nog geen geldend absoluut verbod op geo-blocking geïntroduceerd. Ook vanuit mededingingsrechtelijk oogpunt is het belangrijk om te realiseren dat geo-blocking lang niet altijd verboden is. Dit kan anders zijn wanneer dit tussen concurrerende ondernemingen onderling (op horizontaal niveau) wordt afgesproken. Dergelijke afspraken worden dan namelijk al snel gezien als verboden marktverdelingsafspraken. Hierop wordt streng gehandhaafd.

In dit specifieke onderzoek gaat het over afspraken tussen een online platform enerzijds en aanbieders van digitale content (videogames) anderzijds. Er is dus sprake van een verticale relatie. De Commissie onderzoekt of de geo-blocking praktijken die voortvloeien uit de verticale afspraken in strijd zijn met het mededingingsrecht. Duidelijk wordt in ieder geval dat de ‘activiation key’ is bedoeld om piraterij zo veel mogelijk te beperken, wat mogelijk aangevoerd kan worden als rechtvaardiging. Onduidelijk is of voorafgaand aan de verkoop aan de consument werd meegedeeld dat de videogame als gevolg van de ‘activation key’ slechts in een beperkt aantal gebieden te gebruiken was. Pas wanneer de Commissie meer uitlatingen doet over dit onderzoek, zal er meer duidelijkheid komen over de feitelijke en juridische aspecten van deze zaak.

Het mededingingsrechtelijke onderzoek in de branche voor videogames staat overigens niet op zichzelf. Zo is de Commissie op 13 januari 2014 een uitgebreid onderzoek gestart naar geo-blocking praktijken in de branche voor pay-tv en online films. Grote Amerikaanse filmstudio’s maakten afspraken met Europese omroepen op basis waarvan consumenten slechts in een beperkt deel van de EU toegang hadden tot de digitale content die zij van de betreffende omroep kochten. De Commissie heeft van filmstudio Paramount op 26 juli 2016 toezeggingen afgedwongen, op basis waarvan Paramount haar geo-blocking praktijken in ieder geval voor vijf jaar heeft gestaakt. Het onderzoek naar andere betrokken partijen is nog altijd gaande.

Ook al is geo-blocking niet altijd in strijd met het mededingingsrecht en is er nog geen absoluut verbod hierop, het is in ieder geval duidelijk dat geo-blocking momenteel de aandacht heeft van de Commissie. Hierop moeten ondernemingen in e-commerce in ieder geval bedacht zijn.

Esther Glerum-van Aalst publiceerde in 2014 over de mededingingsrechtelijke aspecten van onlineverkoop in distributiesystemen, waaronder geo-blocking. Volg deze link om een samenvatting van haar artikel in het Maandblad voor Vermogensrecht te lezen.

Esther van Aalst en Flip van der Kraan, advocaten mededingingsrecht

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.