Concurrent aan tafel cao onderhandelingen: geen strijd kartelverbod

VNV, de Vereniging voor Nederlandse Verkeersvliegers, mag zelf haar onderhandelingsteam samenstellen voor de cao onderhandelingen met Ryanair. Het feit dat er dan werknemers van concurrerende luchtvaartmaatschappijen aan tafel zitten, is niet in strijd met het kartelverbod. Dat bepaalde de voorzieningenrechter Haarlem in een kort geding vonnis van 23 augustus 2018.

De kwestie

Deze zomer is Ryanair geconfronteerd met stakingen van haar personeel. Op die manier wilde het personeel betere arbeidsvoorwaarden en werkomstandigheden afdwingen. VNV en Ryanair waren met elkaar in onderhandeling over een collectieve arbeidsovereenkomst. Ryanair spande een procedure in kort geding aan bij de rechtbank Haarlem. Via de rechter probeerde Ryanair de stakingen verbieden, maar die vordering werd afgewezen bij vonnis van 9 augustus 2018. In dezelfde procedure diende VNV een tegenvordering in, namelijk dat de rechter Ryanair moest opdragen om VNV haar eigen onderhandelaars te laten kiezen. Ook als deze in dienst waren van concurrerende luchtvaartmaatschappijen. In onderhavig geval ging het om medewerkers van KLM. Ryanair had dit steeds geweigerd, onder meer met een beroep op het mededingingsrecht.

Oordeel van de voorzieningenrechter

De rechter benoemt eerst de (fundamentele) vrijheden die VNV als vakbond heeft op grond van ILO-regelgeving. Daaronder valt het recht om in beginsel zelf uit te maken hoe zij zich organiseert. Deze fundamentele vrijheid neemt de rechter als uitgangspunt. Ryanair had in eerste instantie beargumenteerd dat EU Richtlijn 2016/943, inzake de bescherming van bedrijfsgeheimen, aan toelating van de KLM medewerkers in de weg stond. Deze richtlijn maakt echter een uitzondering voor cao-overleg, waardoor de rechter aan het eerste verweer van Ryanair voorbij gaat. Meer over deze richtlijn is te lezen in de blogs Over de Richtlijn Bedrijfsgeheimen en concurrentiegevoelige informatie in een procedure… en Pssst… Geheim!! Binnenkort in heel Europa verkrijgbaar.

Ryanair had zich daarnaast op het standpunt gesteld dat toelating van werknemers van concurrenten aan de onderhandelingstafel in strijd zou zijn met de mededingingsregels. Ryanair zou namelijk bedrijfsgevoelige informatie, waaronder prijsinformatie, delen in het kader van de onderhandelingen. Het kartelverbod verbiedt het delen concurrentiegevoelige informatie en op overtreding staan hoge boetes.

De rechter ging niet mee in het betoog van Ryanair en oordeelde dat de mededingingsregels niet prevaleren boven de fundamentele vrijheden op het gebied van collectieve onderhandelingen. De rechter wijdt hier weinig woorden aan, maar stelt dat dit op te maken valt uit het Albany arrest van het Hof van Justitie van de EU. Ryanair kan zich, aldus de rechter, “niet achter [de] mededingingsregels verschuilen”.

Als ‘uitsmijter’ stelt de voorzieningenrechter nog dat Ryanair in beginsel zelf in de hand heeft welke informatie zij verstrekt tijdens de onderhandelingen, waardoor de vrees dat bedrijfsgeheimen aan concurrenten zouden worden onthuld “weinig aannemelijk” is volgens de rechter.

Commentaar

In het geschil tussen Ryanair en VNV staat het arbeidsrecht (de vakbondsvrijheid) tegenover de bescherming van bedrijfsgeheimen en het mededingingsrecht. Vooral de combinatie van arbeidsrecht en mededingingsrecht is bijzonder. Het mededingingsrecht geldt namelijk uitsluitend voor ondernemingen. Werknemers voldoen doorgaans niet aan die kwalificatie. De redenering van Ryanair zal zijn geweest dat haar bedrijfsgeheimen via de vertegenwoordigers van de VNV bij concurrent KLM terecht zouden kunnen komen. En de KLM is uiteraard een onderneming in de zin van de mededingingsregels. Maar de piloten van KLM zitten niet namens KLM aan tafel, maar namens VNV.

Het door concurrenten delen van concurrentiegevoelige informatie, waaronder moet worden begrepen (actuele) prijsinformatie, is verboden onder het kartelverbod. Zie hierover de blog: Bilaterale uitwisseling van referentieprijzen is in strijd met het kartelverbod. En op overtreding van het kartelverbod staan zoals bekend hoge boetes. Meer hierover in de blog: Overtreden mededingingsrecht kan per 1 juli 2016 flink duurder uitpakken.

Vanuit mededingingsrechtelijk perspectief kunnen mogelijk vraagtekens worden gezet bij de interpretatie van het Albany arrest door de rechter. De procedure betrof weliswaar een kort geding, maar desalniettemin was het voor de dagelijkse praktijk handig geweest als de rechter het oordeel wat uitgebreider had gemotiveerd. Uit het Albany arrest volgt, kort gezegd, dat een collectieve arbeidsovereenkomst onder bepaalde voorwaarden niet een overeenkomst is die onder het kartelverbod valt. In feite zou gesteld kunnen worden dat een collectieve arbeidsovereenkomst (onder meer) als prijsafspraak zou kunnen worden gezien. Het is echter de vraag of die uitzondering op het kartelverbod zo moet worden geïnterpreteerd dat de uitzondering ook op gaat voor de situatie dat (feitelijk) concurrenten gevoelige informatie met elkaar delen. Voor zover dat nodig is om de effectiviteit van het collectief onderhandelen en de totstandkoming van een cao te waarborgen is daar wat voor te zeggen. Zo bezien hebben we dus te maken met een heel interessant vonnis.

Heeft u vragen over dit onderwerp? Neem gerust contact op met onze specialisten.

Celine van der Weide, advocaat mededingingsrecht

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.