De nieuwe anti-piraterijverordening: weg met de namaak!

De praktijk leert dat inbreukmakende producten voor problemen zorgen en veel schade toebrengen aan de houders van intellectuele eigendomsrechten. Verder staan soms de gezondheid en veiligheid op het spel en vormen namaakproducten een bedreiging voor de werkgelegenheid. Vooral kleding, medicijnen, schoenen, audio- en videoproducten zijn het doelwit. Met de hulp van de Europese douaneautoriteiten kunnen houders van intellectuele eigendomsrechten producten die vermoedelijk inbreuk maken laten tegenhouden aan de grens.

Tegenwoordig opereert de douane ook steeds meer op beurzen. Welke mechanismen sterken de douaneautoriteiten en de merkhouders in hun strijd tegen de internationale handel in namaak in Europa? De voorschriften uit de nieuwe anti-piraterijverordening die per 1 januari 2014 van kracht is (Verordening (EU) Nr. 608/2013) geven uitleg. We bespreken hier de hoofdlijnen.

De procedure in een notendop

De anti-piraterijverordening voorziet in procedurele regels voor het douaneoptreden. Houders van intellectuele eigendomsrechten kunnen een verzoek tot optreden overmaken aan de douaneautoriteiten, indien (vermoedelijk) inbreuk wordt gemaakt. De mogelijkheid om op te treden slaat op namaakproducten die zich (nog) niet in het vrije verkeer van de EU bevinden (niet-communautaire goederen). Overigens kan de douane ook ambtshalve handelen. De vrijgave van de vermoedelijke namaakproducten wordt geschorst en de producten worden vastgehouden. De betrokken partijen ontvangen van het douanebeslag een kennisgeving en dienen binnen zeer korte termijn te reageren. Afhankelijk van de reacties (of het uitblijven daarvan) volgt vernietiging, vrijgave of een inbreukprocedure. Het betreffende intellectuele eigendomsrecht bepaalt uiteindelijk of het vermoeden van inbreuk gerechtvaardigd is. Toepassing van de hierna besproken vereenvoudigde procedure kan evenwel tot gevolg hebben dat goederen worden vernietigd zonder dat de inbreuk daadwerkelijk wordt bevestigd.

Verwijzing naar douanerecht

De anti-piraterijverordening verwijst naar het Communautair Douanewetboek. Optreden is mogelijk indien niet-communautaire goederen, die voor het vrije verkeer of voor (weder) uitvoer worden aangegeven, die het douanegebied binnenkomen of verlaten of die onder een schorsingsregeling, in een vrije zone of entrepot worden geplaatst, vermoedelijk inbreuk maken op intellectuele eigendomsrechten in Europa. Buiten de reikwijdte van de nieuwe anti-piraterijverordening vallen reizigersbagage, illegale parallelhandel en hoeveelheidsoverschrijdingen.

Digitale revolutie

Het aantal beschermde intellectuele eigendomsrechten is in de nieuwe anti-piraterijverordening uitgebreid met handelsbenamingen (met exclusieve bescherming krachtens nationaal of Unierecht), gebruiksmodellen en topografieën van halfgeleiderproducten. Een gevolg van de digitale revolutie is de introductie van het 'chips-recht', dat de unieke vormgeving van halfgeleiderproducten beschermt. Denk aan games die zonder code niet op de Wii kunnen worden gespeeld. Illegale kopieën kunnen bijgevolg worden geweerd.

Unieverzoek

De nieuwe anti-piraterijverordening introduceert naast het 'nationaal verzoek' een 'Unieverzoek'. Dit Unieverzoek moet gebaseerd zijn op intellectuele eigendomsrechten die in Europa effect sorteren. Het waarborgt de efficiëntie omdat een ingediend verzoek tot optreden in één lidstaat eveneens kan gelden in andere lidstaten.

Vereenvoudigde procedure

De nieuwe anti-piraterijverordening stelt, anders dan haar voorganger, de zogenoemde 'vereenvoudigde procedure' verplicht. De Nederlandse douane hanteerde deze benadering in de praktijk echter al. Kort gezegd houdt de procedure in dat de vermoedelijk inbreukmakende goederen kunnen worden vernietigd zonder dat in een inbreukprocedure daadwerkelijk is vastgesteld dat van inbreuk sprake is. Zoals aangegeven, informeert de douane nadat zij de producten heeft tegengehouden zowel de houder van het intellectuele eigendomsrecht als de aangever of de houder van de vermoedelijk inbreukmakende goederen. Laat de houder van het intellectuele eigendomsrecht tijdig weten dat naar zijn mening de producten inderdaad inbreuk maken en dat hij instemt met vernietiging, terwijl de aangever of de houder van de vermoedelijk inbreukmakende goederen niet (tijdig) laat weten dat hij zich verzet tegen de vernietiging, dan worden de goederen vernietigd zonder tussenkomst van de rechter.

Houders van intellectuele eigendomsrechten dienen alert te zijn vanwege het onomkeerbare gevolg. Blijkt achteraf dat er geen sprake was van inbreuk, dan kan dit leiden tot aansprakelijkheid. Daarentegen kunnen merkhouders met deze procedure het zwaard aangorden omdat zij binnen de gehele EU (door het Unieverzoek) op effectieve, snelle en goedkope wijze namaakgoederen kunnen laten vernietigen. Voorheen moest daar in de regel een rechter aan te pas komen. De kledingindustrie is zeer vaak slachtoffer van de internationale handel in namaak. Merkhouders dienen zich te realiseren dat niet alleen de aangever of houder van de vermoedelijke namaakproducten de termijn om te protesteren goed in de gaten dient te houden. Ook de merkhouder kan zijn rechten verspelen. Hijzelf dient namelijk steeds binnen de termijn van (normaliter) tien werkdagen (na de kennisgeving) aan de douane laten weten dat naar zijn mening én sprake is van inbreuk én dat hij wil dat de namaakgoederen vernietigd worden.

Procedure voor kleine zendingen

Kleine zendingen zijn pakketten die maximaal drie artikelen bevatten of minder dan twee kilo wegen. Via internet bestelde namaakkleding vindt op deze manier de weg naar de consument. Een expliciet verzoek tot optreden van de houder van het intellectuele eigendomsrecht, die moet aangeven dat hij wenst dat de douane de procedure voor kleine zendingen toepast, is noodzakelijk. Daarna hoeft de douane enkel nog de aangever of de houder van de vermoedelijke namaakgoederen te informeren van de inbeslagneming. Indien een reactie uitblijft of instemming met vernietiging volgt, dan worden de goederen vernietigd zonder dat de houder van het intellectuele eigendomsrecht wordt geïnformeerd. De procedure voltrekt zich buiten hem om. Voor de rechthebbende heeft dit een administratieve verlichting tot gevolg. Deze procedure voor kleine zendingen betekent bijvoorbeeld dat merkhouders kunnen optreden tegen particulieren die namaakgoederen in het buitenland bestellen. De Nederlandse douane heeft in een informatieblad (uit januari 2014) overigens aangegeven dat deze procedure in Nederland niet zou worden toegepast.

Goederen in transit

Willen de douaneautoriteiten optreden tegen inbreukmakende goederen 'op doorreis', dus goederen die niet afkomstig zijn uit Europa noch Europa als eindbestemming hebben, dan is minimaal een gefundeerd vermoeden nodig dat de goederen binnen Europa verhandeld zullen worden. De nieuwe anti-piraterijverordening heeft de bestaande problematiek rondom transitzendingen nog niet opgelost. Indien de douane een transitzending vasthoudt, dan zal de houder van het recht bij het ontbreken van toestemming tot vernietiging, bewijs moeten leveren dat de goederen daadwerkelijk in Europa verhandeld zullen gaan worden. Het blijkt in de praktijk in veel gevallen lastig om dat bewijs te leveren.

Tot slot

Zonder strijd geen overwinning. Afgezien van het feit dat voor namaakgoederen in transit (nog) geen expliciete oplossing wordt geboden, kunnen de merkhouders en de douane met voldoende geschut de degens kruisen. De mogelijkheid van het Unieverzoek is daarbij meer dan welkom. De verplichte toepassing van de vereenvoudigde procedure biedt een adequate oplossing in de meer evidentere gevallen van inbreuk. Er hoeft geen rechter aan te pas te komen. Dat scheelt tijd en kosten. Hier ligt wel het risico van misbruik door merkhouders op de loer. Wees alert op de mogelijkheid die de douane heeft om zonder betrokkenheid van de merkhouder namaakgoederen te vernietigen. De termijnen zijn kort en moeten scherp in de gaten worden gehouden.

Dit artikel is eerder verschenen in Texpress (2014; nummer 5) - magazine voor de (interieur-)textiel, tapijt- en kledingsector.

 

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.