Douaneclaims: onduidelijkheid bij aansprakelijkheidsstelling

Uit de dagelijkse praktijk komen geluiden naar voren dat wegvervoerders regelmatig aansprakelijk worden gesteld voor douaneclaims. Vaak volgen dan verwarrende welles-nietes discussies. Maar wie heeft er nu gelijk?

Transport van niet-communautaire goederen of accijnsproducten onder een schorsingsregeling kan aanleiding geven tot douaneclaims als het vervoer of de zuivering van het T1-document niet volgens het boekje verloopt. Hoewel de douaneclaim in de regel blijft liggen op het bord van de partij die deze kreeg opgelegd, weten partijen achteraf dikwijls nog steeds niet wie eigenlijk gelijk had.

Analyse maken

Vervoerders die worden geconfronteerd met een aansprakelijkstelling voor douanerechten, BTW bij invoer en/of accijnzen doen er verstandig aan een analyse te maken aan de hand van de aanleiding, grondslag en herkomst van de claim. De volgende vragen kunnen daarbij helpen:

  • Is de aanleiding tot de claim een transportschade of enkel de niet (tijdige) zuivering van het T1-document (of het AGD) zonder dat er sprake is van verlies van goederen?
  • Wat is de grondslag van de aanspraak? De vervoerovereenkomst, een aparte opdracht of betreft het een claim op grond van het communautaire douanerecht?
  • Van wie is de aanspraak afkomstig? De afzender (opdrachtgever tot het vervoer), de aangever (die wellicht niet tevens afzender is) of betreft het een rechtstreekse claim van een douaneautoriteit?

Verschillende interpretaties

Het CMR Verdrag zegt op twee plaatsen iets over douanerechten, namelijk in de artikelen 23 lid 4 en 11 lid 3 CMR. Eerstgenoemd artikel luidt als volgt:

‘Bovendien worden de vrachtprijs, de douanerechten en de overige met betrekking tot het vervoer der goederen gemaakte kosten, ingeval van geheel verlies volledig en in geval van gedeeltelijk verlies naar verhouding, terugbetaald; verdere schadevergoeding is niet verschuldigd’.

Wat zegt dit nu? In Nederland en Duitsland, waar men de ‘enge’ interpretatie aanhangt, is de vervoerder niet aansprakelijk. Daar vindt men dat invoerrechten, BTW bij invoer en/of accijnzen geen ‘[…] met betrekking tot het vervoer der goederen gemaakte kosten […]’ zijn. In landen als België en Frankrijk, die de ‘ruime’ interpretatie voorstaan, is de vervoerder wél aansprakelijk voor eventuele douanerechten, omzetbelasting en/of accijnzen die verschuldigd worden als de goederen tijdens het vervoer verloren gaan en niet gezuiverd kunnen worden. Verder moet niet vergeten worden dat niet-zuivering in dit geval zijn oorzaak vindt in het verlies van de vervoerde goederen. Artikel 23 lid 4 CMR ziet immers op de situatie van (gedeeltelijk) verlies van de vervoerde goederen. De niet-zuivering is het gevolg van een ladingschade en niet van het niet (tijdig) aanbrengen van de goederen en het document bij het douanekantoor van bestemming.

Verklaring van recht

De vervoerder kan overigens ook in Nederland en Duitsland met succes aansprakelijk worden gehouden ingeval van doorbreking van de aansprakelijkheidsbeperking op grond van artikel 29 CMR. Duitsland onderschrijft weliswaar de ‘enge’ leer, maar neemt tegelijkertijd snel doorbreking aan. Bij verlies van onder T1-verband vervoerde goederen geldt als best practice zo spoedig mogelijk (in overleg met de eigen aansprakelijkheidsverzekeraar) een zogenoemde ‘verklaring van recht’ te laten uitbrengen in een land dat idealiter én de ‘enge’ leer ten aanzien van artikel 23 lid 4 CMR onderschrijft én tegelijkertijd de lat hoog legt voor doorbreking. Nederland is het meest vervoerdersvriendelijk. Overigens is de aansprakelijkheid voor douaneclaims niet gedekt onder reguliere vervoerderaansprakelijkheidsverzekeringen. Deze dekken alleen de aansprakelijkheid voor schade ontstaan door ladingschade zelf.

Verplichte douaneformaliteiten

Het andere artikel, te weten artikel 11 CMR lid 3, luidt als volgt:

‘De vervoerder is op dezelfde voet als een commissionair aansprakelijk voor de gevolgen van verlies of onjuiste behandeling van de bescheiden die in de vrachtbrief zijn vermeld en deze begeleiden of in zijn handen zijn gesteld. De door hem verschuldigde schadevergoeding mag evenwel die, verschuldigd in geval van verlies van de goederen, niet overschrijden’.

Dit artikel ziet op de situatie dat de vervoerder naast de verplichting om de goederen te vervoeren zich ook verbonden heeft om vóór aflevering de douaneformaliteiten te vervullen. Deze verplichting kan ook buiten het geval van ladingschade worden geschonden. Denk aan de situatie dat de vervoerder de goederen weliswaar keurig aflevert aan de geadresseerde, maar nalaat de goederen en het T1-document bij het douanekantoor van bestemming aan te brengen. Het document is niet gezuiverd. Van transportschade is geen sprake. De vervoerder kan op grond van artikel 11 lid 3 CMR met een douaneclaim worden geconfronteerd. Deze is overigens wel gelimiteerd tot de schade die bij verlies van de goederen verschuldigd zou zijn. Overigens valt ook de artikel 11 lid 3 CMR aansprakelijkheid niet standaard onder de verzekeringsdekking. Het gaat immers om aansprakelijkheid voor de gevolgen van verlies of onjuiste behandeling van het T1-document, niet om aansprakelijkheid voor ladingschade. Wegvervoerders die het risico van douaneclaims willen afdekken, zullen dat apart met hun verzekeraar moeten opnemen.

Communautair douanerecht

In plaats van een claim van de afzender kan deze ook direct afkomstig zijn van de douane. Hoewel de formele ‘aangever’ de bepalingen van de douaneregeling moet naleven (goederen tijdig en ongeschonden aanbrengen bij het douanekantoor van bestemming), bepaalt het Communautair Douanewetboek (CDW) dat deze verplichting ook rust op de vervoerder die de goederen heeft aanvaard in de wetenschap dat deze onder de regeling zijn geplaatst. Een dergelijke rechtstreekse douaneclaim is onder meer denkbaar in de volgende gevallen:

  • De vervoerder is zelf aangever onder de regeling extern communautair douanevervoer en hij komt voornoemde verplichtingen niet na. In de praktijk komt dit regelmatig voor bij vervoerders die niet tevens douane-expediteur zijn. Zij maken het T1-document in eigen naam en niet als direct vertegenwoordiger op
  • Er vindt een onttrekking plaats. Daarvan is al sprake zodra de toegang van de douane tot de goederen onder douanezicht tijdelijk wordt belemmerd, bijvoorbeeld bij verwisseling van een nummerbord, een trailer of verlies van documenten
  • De vervoerder brengt de goederen en het document niet (tijdig) aan bij het kantoor van bestemming

Als er meerdere douaneschuldenaren zijn, is de douane in principe vrij in haar keuze. Normaliter zal de douane alleen de aangever aanspreken. Een rechtstreekse claim van de douane op een vervoerder die niet tevens aangever is, is niet uit te sluiten wanneer de aangever intussen failliet is.

Zes aandachtspunten voor vervoerders

Om de risico’s zoveel mogelijk te beperken, zouden vervoerders de volgende best practices in acht kunnen nemen:

  1. Douanewerkzaamheden expliciet als expediteur aannemen, idealiter onder toepasselijkheid van de Fenex-voorwaarden. Afspraken met opdrachtgevers steeds vastleggen
  2. Indien mogelijk alleen als directe vertegenwoordiger en niet zelf als aangever optreden
  3. Chauffeurs instrueren niet te wisselen van trekker, geen documenten aan derden af te geven, de aangewezen route te volgen, zich tijdig te melden op het douanekantoor van bestemming of bij de toegelaten geadresseerde en steeds schriftelijk bewijs van ontvangst te verlangen
  4. Bij problemen onmiddellijk aan de bel trekken. Aangifte doen en procesverbaal laten opmaken. Informatie verzamelen en bewaren. Tijdig proberen alternatief bewijs te leveren
  5. Een verzekering aangaan die dekking biedt voor rechtstreekse douaneclaims en voor regresclaims van derden in verband met zulke claims
  6. Bij verlies van niet-communautaire goederen direct contact opnemen met de eigen vervoerderaansprakelijkheidsverzekeraar


Dit artikel is eerder verschenen in het magazine Transport & Logistiek (2012; nummer 20) van Transport en Logistiek Nederland - de belangenbehartiger van het goederenvervoer en logistieke dienstverlening.

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.