Eén jaar na het faillissement van Hout Brox: opnieuw benadeling van schuldeisers?

Dit artikel verscheen oorspronkelijk in Texpress van mei 2017


Het faillissement van modebedrijf Brova B.V. (bekend van de winkelketens Hout Brox, Duthler en Purdey) houdt de gemoederen een jaar na dato nog volop bezig. Direct nadat Brova op 18 april 2016 in staat van faillissement werd verklaard hebben de curatoren met succes de ongedaanmaking van de verkoop en levering van de aandelen in het goedlopende dochterbedrijf Purdey gevorderd.

De kort gedingrechter die over de toelaatbaarheid van de transactie vlak vóór het faillissement moest oordelen was het met de curatoren eens dat de crediteuren van Brova als gevolg van deze transactie kort vóór de faillietverklaring waren benadeeld en veroordeelde de koper (investeringsmaatschappij O&C) om de aandelen en de merkrechten van Purdey binnen 72 uur terug te leveren aan (de curatoren van) Brova. Een jaar later, in het faillissementsverslag van 27 april jl., melden de curatoren dat zij opnieuw mogelijk ‘paulianeuze’ transacties hebben aangetroffen.

Het betreft betalingen aan twee bedrijven die nauwe banden hebben met de voormalige bestuurders van Brova. De transacties worden onderzocht omdat niet duidelijk is of daar wel een gelijkwaardige prestatie tegenover staat. Wat betekent dat nu eigenlijk, paulianeus handelen? En kun je er ook mee te maken krijgen als er helemaal geen faillissementssituatie speelt? In dit artikel worden deze en andere vragen beantwoord aan de hand van de gebeurtenissen binnen de Brova-groep.

Benadeling van schuldeisers als grond voor vernietiging van transacties

De term pauliana duidt op de wettelijke mogelijkheid voor schuldeisers om vernietiging van een rechtshandeling (zoals de verkoop en levering van activa) te vorderen, wanneer deze rechtshandeling nadeel voor schuldeisers tot gevolg heeft. Daarvan kan bijvoorbeeld sprake zijn wanneer een bedrijf een machine verkoopt (vaak aan een bekende partij) voor een veel lager bedrag dan waarvoor dezelfde machine aan een willekeurige derde zou kunnen worden verkocht en het bedrijf vervolgens niet over voldoende middelen beschikt om aan haar verplichtingen te voldoen.

De schuldeisers van het bedrijf worden benadeeld in hun verhaalsmogelijkheden doordat zij geen verhaal meer kunnen nemen op de machine (die is immers verkocht) en er een te lage koopprijs voor de machine is betaald: het vermogen van het bedrijf (de verkoper) neemt per saldo af. Het gevolg is dat er minder overblijft voor zijn schuldeisers om verhaal op te nemen.

Voor de vraag of schuldeisers zijn benadeeld in hun verhaalsmogelijkheden, moet een vergelijking worden gemaakt tussen (i) de verhaalsmogelijkheden die de schuldeisers zouden hebben gehad wanneer de betreffende rechtshandeling niet had plaatsgevonden en (ii) de verhaalsmogelijkheden die zij feitelijk hebben. Indien uit die vergelijking komt dat de schuldeisers in hun verhaalsmogelijkheden zijn benadeeld kunnen zij, met een beroep op de pauliana, vernietiging van de benadelende transactie vorderen.

Verkoop van aandelen in dochteronderneming Purdey was paulianeus

In het geval van de verkoop van dochterbedrijf Purdey door Brova was de verkoop en levering van de aandelen in Purdey benadelend voor de schuldeisers van Brova, omdat (a) de koopprijs die Brova met O&C was overeengekomen in verhouding tot de geschatte waarde van Purdey zeer laag was, en (b) deze koopprijs ook nog eens was omgezet in een niet-rentedragende én niet-opeisbare lening.

Feitelijk betaalde O&C (dat overigens nauwe banden had met een van de bestuurders van Brova) dus helemaal niets voor de aandelen in Purdey, terwijl dit het enige goedlopende bedrijfsonderdeel binnen de Brova-groep was: de curatoren noemden Purdey het kroonjuweel van de groep. De belangrijkste bron van inkomsten en daarmee de belangrijkste mogelijkheid om schuldeisers te voldoen werd dus overgedragen zonder dat daar feitelijk een tegenprestatie tegenover stond: een schoolvoorbeeld van benadeling, met als gevolg een geslaagde vernietiging van de aandelenoverdracht door de curatoren van Brova.

Benadeelde schuldeisers kunnen ook buiten faillissement opkomen tegen benadeling 

Bij de transacties binnen de Brova-groep gaat het steeds om vernietiging van rechtshandelingen in faillissement. De benadelende transacties zijn voorafgaand aan het faillissement verricht, maar de vernietiging daarvan wordt pas ingeroepen nadat de onderneming in staat van faillissement is verklaard. Het inroepen van de pauliana door de curator na faillietverklaring (ten behoeve van de gezamenlijke crediteuren) is veruit de meest voorkomende variant van de pauliana, maar vernietiging van rechtshandelingen met een beroep op de pauliana is óók mogelijk voordat sprake is van een faillissementssituatie of zelfs bij financieel gezonde ondernemingen.

De pauliana buiten faillissement kan worden ingeroepen door iedere individuele schuldeiser die als gevolg van een transactie is benadeeld in zijn verhaalsmogelijkheden. Daarbij maakt het niet uit of de benadelende transactie heeft plaatsgevonden vóór of ná het ontstaan van de vordering van de benadeelde schuldeiser. Natuurlijk moet voor een geslaagd beroep op vernietiging wel zijn voldaan aan alle voorwaarden die de wet stelt: naast (i) benadeling van een of meer schuldeisers moet worden aangetoond dat (ii) de schuldenaar de rechtshandeling vrijwillig heeft verricht en (iii) de schuldenaar wist - of had moeten weten - dat de transactie benadeling van schuldeisers tot gevolg zou hebben.

Terug naar het faillissement van Brova en Hout Brox

De curatoren onderzoeken op dit moment nog of de twee recentelijk ontdekte transacties - het om betalingen voor managementvergoeding en huur – tot benadeling van schuldeisers hebben geleid en of deze transacties kunnen worden vernietigd met een beroep op de pauliana. Van een rustige afwikkeling van het faillissement van Brova en Hout Brox lijkt het voorlopig in ieder geval niet te komen.

Merel Rooijakkers, advocaat ondernemingsrecht

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.