Een laptop van de zaak: schade voor rekening werknemer?

Op 7 september 2016 publiceerde kantoorgenoot Olaf van Haperen een reactie op de uitspraak van de Rechtbank Rotterdam van 10 augustus 2016. In deze uitspraak is werkgever Maverick Manufacturing veroordeeld tot betaling van een bedrag van EUR 33.000,-- aan Siemens Industry Software vanwege, kortgezegd, illegaal gedownloade software op een door Maverick aan een werknemer beschikbaar gestelde laptop. Een voor de werkgever zure uitspraak. Temeer nu zij stelde niet van het illegale downloaden weet te hebben gehad en de werknemer de software niet nodig had voor het verrichten van zijn werkzaamheden. Interessant is de vraag of de werkgever in een dergelijke situatie de door haar geleden schade op de werknemer kan verhalen.

Verhalen van schade op de werknemer

Op grond van de wet kan een werkgever de door haar geleden schade, die is ontstaan door het handelen van een werknemer in de uitoefening van de werkzaamheden, verhalen op die werknemer wanneer sprake is van bewuste roekeloosheid of opzet van de werknemer. De wet is dus duidelijk: in beginsel kun je als werkgever schade die door werknemers in het kader van de normale uitoefening van de functie is veroorzaakt niet op de werknemer verhalen. Een belangrijke maatstaf is dat het handelen van de werknemer als werk wordt beschouwd en dat het dus niet gaat om gedragingen in de privésfeer.

Werk of privé

In de arbeidsrechtelijke literatuur en jurisprudentie komt dit onderwerp veel ter sprake. Is een piloot van KLM die tijdens zijn verblijf in Abidjan tussen twee vluchten gewond is geraakt - een hoge dwarslaesie -  bij een ernstig ongeval nu ‘aan het werk ’of niet? Valt dat ongeluk met andere woorden onder de verantwoordelijkheid van KLM of komt dat voor eigen rekening en risico van de werknemer? De rechter oordeelde dat de KLM de verantwoordelijkheid op zich dient te nemen. Het personeel van KLM werd tijdens de wachttijd blootgesteld aan wisselende risico’s, terwijl de wachttijd samenhangt met de veiligheid van het vliegverkeer. De relatie van het handelen met de uitvoering van de functie heeft een ruim bereik: zo werd de werkgever aansprakelijk geacht voor de schade die werd veroorzaakt door werknemers tijdens een personeelsuitje die lampolie op een barbecue gooiden, waardoor het partycentrum afbrandde.

Uit de uitspraak over de laptop valt af te leiden dat de illegale software tijdens werktijd is gebruikt. De werkgever heeft als verweer aangevoerd dat er echter geen functioneel verband bestond tussen het kopiëren van de illegale versie van het softwareprogramma en de aan de werknemer opgedragen werkzaamheden omdat hij dat programma niet nodig had voor zijn werkzaamheden. Maar de rechter maakt daar korte metten mee: de werkgever had aan de werknemer administrator-rechten verleend en daarmee de kans op de fout, door de opdracht tot het verrichten van de opgedragen werkzaamheden, vergroot. Het schadeveroorzakend handelen van de werknemer heeft dus plaats-gevonden in het kader van het verrichten van zijn werkzaamheden.

Bewuste roekeloosheid of opzet

De volgende vraag is of de werknemer bewust roekeloos of opzettelijk heeft gehandeld. De werkgever dient bewuste roekeloosheid of opzet te bewijzen.  De uitspraak geeft weinig feiten waaruit de bewuste roekeloosheid of opzet van de werknemer kan worden afgeleid. Echter, het enkele feit dat het gaat om illegaal kopiëren, brengt ons al een stuk dichter bij bewuste roekeloosheid of opzet. De wetenschap van het illegale, is daarvoor mogelijk al voldoende. Dat het illegaal is impliceert dat bekend is dat het niet is toegestaan. Bewuste roekeloosheid of opzet is hierdoor aannemelijk.

Handhaven door werkgever

Maar of schade kan worden verhaald op de werknemer hangt af van alle omstandigheden van het geval. Wanneer de werkgever weet heeft van illegaal kopiëren en dat toelaat of daar niet tegen optreedt, dan wordt het verhalen van de ontstane schade op de werknemer lastig. Zo ook wanneer een ongeval met een vorkheftruck plaatsvindt omdat een wandelende werknemer dezelfde uitgang gebruikt als de vorkheftruck bestuurders, terwijl deze werknemers in het kader van de veiligheid gebruik horen te maken van een eigen uitgang. Nu door de werkgever weliswaar een maatregel was genomen om de veiligheid van wandelende werknemers te waarborgen door een eigen uitgang, is dat onvoldoende: de werkgever dient ook er op toe te zien dat de wandelende werknemers die deur dan ook gebruiken en niet gemakshalve de uitgang van de vorkheftrucks. Corrigeert de werkgever haar wandelende werknemers niet wanneer zij de verkeerde uitgang gebruiken, dan zal het verhalen van schade op de werknemer lastig zijn.

Schriftelijk beleid en actief toezicht

Terug naar de laptop. Veel werkgevers verstrekken een laptop voor het verrichten van werkzaamheden. Het verhalen van ontstane schade door illegale software wordt in ieder geval makkelijker wanneer  sprake is van een (schriftelijk) beleid of duidelijke instructies. Belangrijk is dan wel dat de werknemer van die instructies of dat beleid op de hoogte is, of dat in ieder geval aannemelijk is dat hij dat zou kunnen zijn. Wijs werknemers daarom regelmatig op de instructie en controleer regelmatig of men zich houdt aan het beleid en/of de instructies op een correcte wijze opvolgt. Belangrijker: zorg dat direct leidinggevenden het niet oogluikend toestaan. Daardoor ontstaat in ieder geval een eerste aanwijzing dat de werknemer bewust roekeloos of opzettelijk illegale kopieën op zijn laptop heeft gezet. Andere omstandigheden van het geval kunnen echter het verhalen van de schade op de werknemer alsnog in de weg staan.

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.