Enige kanttekeningen bij het Vrijhandelsverdrag TTIP

Wat houdt het TTIP in?

Het voorgestelde Trans-Atlantisch Vrijhandels- en Investeringsverdrag, kortweg TTIP (Transatlantic Trade and Investment Partnership) moet een omvangrijk handelsakkoord vormen tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten. Steeds meer Europese landen steunen het plan.

Voordelen?

Een ankerpunt vormt het wegnemen van handelsbelemmeringen. De EU en de VS vormen machtige handelsblokken maar lopen nu tegen verschillende wet- en regelgeving aan. Denk aan veiligheidsregels voor producten. Dit bemoeilijkt volgens voorstanders de handel. Het TTIP moet deze hobbels wegnemen. Daarbij is het de bedoeling dat zoveel mogelijk sectoren ervan moeten profiteren. Dit zou er tevens toe moeten leiden dat de import- en exporttarieven verdwijnen of worden verlaagd. Voorstanders beargumenteren tevens dat het beoogde TTIP voor betrokken landen zal zorgen voor economische groei, meer welvaart en meer werkgelegenheid.

Nadelen?

Het TTIP heeft ook behoorlijk wat tegenstand opgeleverd. Een aantal heikele punten zijn (deels ook op juridisch vlak) het vermelden waard:

  1. Een eerste kritiekpunt is de zogenaamde investeerder-staatsarbitrage (zogeheten Investor-State Dispute Settlement, oftewel ISDS). Met deze arbitragemogelijkheid kunnen multinationals buiten de nationale rechtbanken om een regering voor de rechter slepen als hun investering/winst door politieke besluitvorming opeens minder of niets meer waard lijkt te zijn. In de VS bestond deze mogelijkheid al. Gevreesd wordt dat hierdoor een Amerikaanse claimcultuur wordt geïntroduceerd in Europa. Deze mogelijkheid zou er tevens toe kunnen leiden dat de macht van grote bedrijven wordt vergroot;
  2. Ten tweede kan het TTIP alleen worden gewijzigd met instemming van alle staten. Door een vrijhandelsverdrag worden regeringen bemoeilijkt om markten te reguleren in het algemeen, nationaal belang;
  3. Een derde punt van kritiek is de standaardisering van bijvoorbeeld veiligheidsnormen. Meer specifiek betekent dit voor de EU een verlaging van de normen op vlak van milieu- en voedselveiligheid (denk aan de mogelijke legalisering van met hormonen behandeld vlees, legalisering van gekloond vee en dergelijke);
  4. Als laatste punt wijzen de critici erop dat het TTIP geen fiscale elementen bevat.

Welke gevolgen heeft de TTIP voor Nederland?

Volgens de Europese Commissie levert een handelsakkoord Nederland structureel 1,4 tot 4 miljard euro op, afhankelijk van het onderhandelingsresultaat. In Nederland zullen naar verwachting vooral de land- en tuinbouw, chemie, hightech, de financiële en de maritieme sector profiteren van het TTIP.

Arbitragemogelijkheid

Met name op juridisch vlak is van belang de (vernieuwde) arbitragemogelijkheid. Volgens minister Ploumen (Buitenlandse Handel) wegen de voordelen van afspraken over arbitrage in het TTIP op tegen de risico’s. Dit zou blijken na onderzoek van de Universiteit Leiden, de universiteit van het Duitse Halle en Ecorys. Zoals hierboven onder punt 1 al aangegeven bestaat er veel weerstand tegen de vorm van geschillenbeslechting die nu wordt voorgesteld in het handelsverdrag. Ploumen deed als gevolg daarvan het voorstel voor aanpassing van de arbitrage samen met haar collega's uit Frankrijk, Zweden, Duitsland, Luxemburg en Denemarken. In dit plan staat onder meer dat investeerders niet mogen verwachten dat democratisch tot stand gekomen regels zullen wijzigen.

Daarnaast worden 'hoge eisen' gesteld aan kwaliteit en onafhankelijkheid van arbiters. Verder wordt gepleit voor een permanent secretariaat van geschillenbeslechting in plaats van 'ad hoc-beslechting' via advocatenkantoren zoals nu wordt voorgesteld in het TTIP. Daar zijn wij het mee eens. De arbitragemogelijkheid moet de democratische totstandkoming van regelgeving (en mag in dat voetspoor dus de democratische rechtsorde) niet frustreren. Een permanent secretariaat en arbiters van de hoogste kwaliteit en onafhankelijkheid is van doorslaggevend belang. Er zal nog heel wat water naar zee stromen alvorens deze heikele onderwerpen getackeld zijn en TTIP daadwerkelijk een feit. Wij volgen de ontwikkelingen positief kritisch.

Update 30/04/15: Lees verder..

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.