Geen werkgever, toch aansprakelijk voor schade door ongeval

Ook bedrijven die volledig gebruik maken van zzp'ers ontkomen niet aan de verplichting om zorg te dragen voor een veilige werkplek voor zzp'ers. Is de werkplek onveilig en een ongeval vindt plaats, dan is het bedrijf onverkort aansprakelijk voor de door de zzp'er ten gevolge van dit ongeval geleden schade.

Situatie

Weinig ondernemers die zzp'ers inhuren realiseren zich dat zij ook voor ingeleend personeel, zoals de zzp'er, voor een veilige werkplek moeten zorgdragen. Deze verplichting is dezelfde verplichting als de ondernemer heeft voor gewone werknemers. Het niet hebben van personeel en louter gebruik maken van zzp'ers biedt hiervoor geen escape, zo volgt maar weer eens uit de uitspraak van de Rechtbank Zeeland- West Brabant van 15 maart 2017.

Bedrijf Y is een bedrijf actief is de zonnepanelenbranche. Bedrijf Y werkt uitsluitend met zelfstandig ondernemers, waaronder zzp'ers, die in teams zonnepanelen bij klanten installeren. De heer X is zzp'er. Hij verricht in opdracht van het zonnepanelenbedrijf de elektrawerkzaamheden. Bij het afdalen via een vouwlader van het platte garagedak naar de begane grond is de heer X ten val gekomen. Hij heeft daarbij ernstig letsel opgelopen, waaronder herstel letsel en blindheid van het rechteroog. De heer X stelt het zonnepanelenbedrijf aansprakelijk voor het ongeval en claimt vergoeding van de door hem geleden en nog te lijden schade.

De kantonrechter verwijst in haar oordeel naar de uitspraak van de Hoge Raad, Davelaar/Allspan, waarin de Hoge Raad concludeert dat degene die in de uitoefening van zijn bedrijf arbeid laat verrichten door een persoon met wie geen arbeidsovereenkomst is gesloten (zoals een zzp'er), net als een reguliere werkgever aansprakelijk is voor de door die persoon geleden schade indien tekort is geschoten in het treffen van veiligheidsmaatregelen.

Uitoefening van het bedrijf

Voor de toepassing van de aansprakelijkheid voor ingeleend personeel is van belang dat de werkzaamheden hebben plaatsgevonden in de uitoefening van het beroep of bedrijf. Dit is niet beperkt tot de werkzaamheden die tot het wezen (de kern) van de beroepsuitoefening behoren of in het verlengde daarvan liggen. Ook werkzaamheden die feitelijk tot de beroepsuitoefening behoren, vallen hieronder. Ik zal dit uitleggen. Denk bijvoorbeeld aan de houtsnipperfabriek die zelf een onderhoudsmonteur voor haar machines in dienst heeft en daarnaast deze kennis ook inhuurt. Het onderhouden van machines is niet de kern van de beroepsuitoefening, dat is het versnipperen van hout, maar omdat de houtsnipperfabriek zelf een werknemer in dienst heeft die ook onderhoudswerkzaamheden verricht, vallen de werkzaamheden wel onder de feitelijke beroepsuitoefening. Als in een geheel andere situatie een advocatenkantoor de opdracht aan een schilder geeft om het buitenwerk van het kantoor te schilderen dan valt dit niet onder ‘de uitoefening van het beroep of bedrijf’.  

Geen werknemers in dienst

Terug naar het zonnepanelenbedrijf. De kantonrechter was van oordeel dat de werkzaamheden van de heer X door eigen werknemers hadden kunnen worden verricht. De omstandigheid dat het zonnepanelenbedrijf het installeren van de zonnepanelen, waarvan de elektrawerkzaamheden van heer X onderdeel waren, had uitbesteed, maakte niet dat deze werkzaamheden geen onderdeel zouden kunnen uitmaken van de bedrijfsuitoefening. Het door het zonnepanelenbedrijf aangevoerde verweer dat zij geen werknemers in dienst had, was volgens de kantonrechter daarom niet relevant.

De vraag of de heer X voor zijn veiligheid mede afhankelijk was van het zonnepanelenbedrijf, beantwoorde de kantonrechter bevestigend daar de heer X afhankelijk was van het zonnepanelenbedrijf als degene die het werk had aangenomen en die hem betaalde voor de verrichtte werkzaamheden. Het is daarom de taak van het zonnepanelenbedrijf om de werkzaamheden die worden uitgevoerd te coördineren en ervoor te zorgen dat deze werkzaamheden veilig worden uitgevoerd.

Schenden van de zorgplicht?

Nu vaststaat dat de heer X schade heeft geleden in de uitvoering van de werkzaamheden voor het zonnepanelenbedrijf, is het zonnepanelenbedrijf aansprakelijk voor de geleden schade. Dit is slechts anders indien het zonnepanelenbedrijf aantoont dat zij heeft voldaan aan de op haar rustende zorgverplichting dan wel de schade is veroorzaakt door opzet of bewuste roekeloosheid van de heer X. Van dit laatste is evenwel geen sprake. Met betrekking tot de vraag of het zonnepanelenbedrijf heeft voldaan aan haar zorgplicht overweegt de kantonrechter kort samengevat het volgende.

De wet legt op het zonnepanelenbedrijf de verplichting op maatregelen te nemen die redelijkerwijs nodig zijn om te voorkomen dat door hem ingeschakelde personen in de uitoefening van hun werkzaamheden schade lijden. Deze zorgverplichting heeft een ruime strekking. Daarbij is het van belang dat het zonnepanelenbedrijf rekening houdt met het algemene ervaringsfeit dat ook in het werk ervaren en met de desbetreffende werkomstandigheden bekende werknemers niet steeds de noodzakelijk voorzichtigheid zullen betrachten.

Bij het beantwoorden van de vraag of het zonnepanelenbedrijf is tekortgeschoten in deze zorgverplichting is allereerst van belang of de werkgever concrete (technische) maatregelen had behoren te (laten) nemen die het ongeval hadden kunnen voorkomen. De kantonrechter stelt voorop dat bij werk op hoogten het gevaar steeds bestaat dat een werknemer valt, met vaak ernstig letsel tot gevolg.

Dit gevaar is door het zonnepanelenbedrijf erkent, zo blijkt uit de RI&E voor installateurs van het zonnepanelenbedrijf. Ook vermeldt de RI&E dat bij een werkhoogte van boven de 2,5 meter structurele maatregelen moeten worden genomen om valgevaar te voorkomen. Vast staat dat het zonnepanelenbedrijf ten tijde van het ongeval haar onderaannemers niet verplichtte om per werkadres een aparte RI&E te maken, terwijl die verplichting na het ongeval met de heer X wel is gesteld. Verder niet gebleken dat het zonnepanelenbedrijf had onderzocht of structurele maatregelen hadden moeten worden genomen nu het garage dak een hoogte van 2,73 meter had. Nu het voorzienbare risico van valgevaar als gevolg van het werken op hoogte zich heeft gerealiseerd, concludeert de kantonrechter dat het zonnepanelenbedrijf is tekort geschoten in haar zorgverplichting naar de heer X en daarom aansprakelijk is voor zijn schade.

Wat kunnen we van deze uitspraak leren?

Naast bewustwording dat voor ingehuurd arbeidskrachten, zoals zzp'ers dezelfde zorgverplichting geldt als voor gewone werknemers (mits de werkzaamheden worden uitgevoerd in de uitoefening van het bedrijf van de opdrachtgever), is het van belang om altijd een stap vooruit te denken en alle denkbare maatregelen te treffen om een eventueel ongeval te voorkomen. Als maatregelen pas achteraf worden genomen, dan is dit eigenlijk een indicatie dat de zorgverplichting is geschonden. Immers, deze maatregelen hadden dan al eerder kunnen worden getroffen, waardoor het ongeval mogelijk was voorkomen. Verder is het van belang dat instructies in de RI&E van het bedrijf worden nageleefd. Indien het zonnepanelenbedrijf dit alles had gedaan, dan had zij een grotere kans gehad dat aan de zorgverplichting was voldaan.

Sophie Wierenga - Heintz, advocaat arbeidsrecht

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.