Heeft een werknemer het recht om onbereikbaar te zijn?

Nog even je werknemer een e-mail sturen met de vraag die avond iets op te pakken. Begin 2019 werd het wetsvoorstel ‘Wet op het recht op onbereikbaarheid’ ingediend, om dit soort situaties te voorkomen. De cao Gehandicaptenzorg heeft ingespeeld op dit wetsvoorstel. Voor het eerst in Nederland is in deze cao vastgelegd dat de werknemer recht heeft om onbereikbaar te zijn buiten werktijden. Werknemers in de gehandicaptenzorg hoeven buiten werktijd dus niet meer te reageren op berichtjes en telefoontjes van hun baas. Zo zijn de werknemers buiten werktijden dan ook echt vrij.

Zo lang het ingediende wetsvoorstel niet is ingegaan en indien niet onder de werkingssfeer van de cao Gehandicaptenzorg wordt gevallen, gelden de huidige regels, die niet specifiek iets regelen over wel of niet bereikbaar dienen te zijn. Als een werknemer na werktijd nog gehouden is om bereikbaar te zijn, kan dit wel gezien worden als overwerk.

Verplichting tot overwerk
Overwerk is het werk dat de werknemer doet buiten de met hem overeengekomen uren. De verplichting tot overwerk kan uitdrukkelijk zijn geregeld, bijvoorbeeld in een arbeidsovereenkomst, een bedrijfsreglement of in een toepasselijke cao. Ook kan de verplichting tot overwerk voortvloeien uit de aard van een functie of indien het gebruikelijk is om in een bepaalde branche overwerk te verrichten. Tot slot kan het goed werknemerschap een verplichting tot overwerk met zich meebrengen. De wet geeft dus geen regels voor overwerk. Kortom: indien niets tussen partijen is afgesproken over het verplicht zijn tot overwerk en indien dit ook niet algemeen gebruikelijk is in een bedrijf of branche, zou een werknemer het verzoek kunnen weigeren tenzij hij daar als goed werknemer toe verplicht is.

Er zijn ook situaties waarin overwerk niet is toegestaan. Denk daarbij onder meer aan de voorschriften van de Arbeidstijdenwet en het daarop gebaseerde Arbeidstijdenbesluit, die voor bepaalde groepen werknemers regels geeft met betrekking tot het maximaal aantal uren dat een werknemer mag werken, of bijvoorbeeld de Rijtijdenwet, die regelt dat beroepschauffeurs bepaalde rij- en rusttijden moeten aanhouden.

Er dient tot slot voor te worden gewaakt dat overwerk niet structureel wordt, in dat geval kan een werknemer zich namelijk op het standpunt stellen dat de arbeidsovereenkomst dient te worden aangepast naar deze werkelijk (structureel) gemaakte uren.

Conclusie
Het is niet in zijn algemeenheid te zeggen of een werknemer verplicht is bereikbaar te zijn (en dus overwerk dient te verrichten). Dat verschilt echt per situatie, en hangt onder meer af af van of daarover iets is geregeld tussen werkgever en werknemer. In de cao Gehandicaptenzorg is dat het geval. De vraag is of het wenselijk is om een recht op onbereikbaarheid in Nederland in te voeren. Zo valt de 24-uurseconomie hier lastig mee te rijmen, maar kunnen zowel werkgever als werknemer ook juist veel profijt hebben van het flexibel verrichten van arbeid. Of de ‘Wet op het recht op onbereikbaarheid’ uiteindelijk zal ingaan, is maar de vraag. Er is namelijk al veel kritiek op geuit, onder andere door de meestal werknemersgezinde vakbonden.

 

Rogier van Huussen
Soltana Wahab

 

 

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.