Het is niet al goud wat blinkt

Na asbesthoudende sierstenen lijken ook sieraden geen veilig bezit meer. Niet vanwege asbest, maar vanwege de aanwezigheid van zware metalen in (te) hoge concentraties. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (“NVWA”) heeft in 2016/2017 113 sieraden (oorbellen/kettingen) onderzocht op zware metalen. Met name het goedkope segment is onder de loep genomen, merken en soorten sieraden die aangeboden werden op de gangbare verkoopplaatsen, zoals warenhuizen, kledingwinkels, drogisterijen en bijouterie winkels. De NVWA heeft een lijst gepubliceerd van de onderzochte sieraden met daarbij een drietal legenda: geen veiligheidsrisico (groen), veiligheidsrisico (geel) en ernstig veiligheidsrisico (rood).

Situatie

24 van de 113 onderzochte kettingen en oorbellen voldoen niet aan de veiligheidseisen, zo concludeerde de NVWA op 23 mei 2017. Ze bevatten te veel cadmium, lood of nikkel (zware metalen). De verkoop van de onveilige sieraden is verboden. Bij 14 sieraden was de overschrijding zo groot dat de NVWA het dragen van de sieraden afraadt. Blootstelling aan cadmium, lood en nikkel kan immers leiden tot gezondheidsschade.  

Cadmium is een cumulatief giftige stof, doordat het zich ophoopt in de organen. Wanneer de concentratie te hoog wordt, kan het bijvoorbeeld de werking van de nieren schaden. Lood heeft een negatieve invloed op de vruchtbaarheid. Door het dragen van loodhoudende sieraden kan lood in moedermelk aanwezig zijn. Blootstelling aan lood kan ernstige, onomkeerbare neurologische effecten op het gedrag en de ontwikkeling veroorzaken. Ook nikkel kan schadelijk zijn. Nikkel kan bij contact met de huid onder andere allergisch contacteczeem of andere huidklachten veroorzaken. Consumenten worden blootgesteld aan cadmium, lood en nikkel door contact met de huid; kinderen en tieners ook doordat zij de sieraden soms in de mond doen.

Regels productveiligheid - REACH

De Europese verordening REACH (bijlage XVII, 1907/2006) ziet op de productie van en handel in chemische stoffen. REACH staat voor: Registratie, Evaluatie, Autorisatie en Restrictie van Chemische stoffen. Deze verordening geldt voor alle landen van de Europese Unie. Een drietal groepen heeft met REACH te maken: fabrikanten/importeurs, distributeurs en gebruikers.

De eerste groep is verplicht alle stoffen te registreren die ze produceren of importeren. Deze plicht geldt alleen voor stoffen waarvan minimaal 1000 kilo per jaar wordt geproduceerd of geïmporteerd. Bij de registratie moet de producent of importeur onder meer aangeven of de stof schadelijk is. Ook moet hij vermelden hoe een gebruiker er veilig mee om kan gaan. Consumenten kunnen dit vaak op het etiket lezen. Voorstelbaar is dat bij sieraden een consument niet het etiket zal bekijken alvorens men het gaat dragen.

REACH kan verboden of beperkingen opleggen aan de productie, het gebruik of de invoer van bepaalde schadelijke stoffen. Alle chemische stoffen vallen onder REACH, op een paar uitzonderingen na zoals radioactieve stoffen, afvalstoffen en bestrijdingsmiddelen. REACH stelt ook regels voor stoffen in voorwerpen, zoals speelgoed of huishoudelijke apparaten. Zo moeten bedrijven aan hun afnemers doorgeven als er zeer zorgwekkende stoffen in hun producten zitten. 

REACH stelt ook beperkende voorwaarden voor cadmium-, lood- en nikkelafgifte. Het beschrijft waar bedrijven en overheden zich aan moeten houden. De eisen luiden - samengevat - als volgt:

  • De cadmiumconcentratie mag niet gelijk of groter zijn dan 0,01 gewichtsprocent (Bijlage XVII onder nummer 23, van de Europese Verordening REACH (1907/2006)).
  • De loodconcentratie mag niet gelijk of groter zijn dan 0,05 gewichtsprocent (Bijlage XVII onder nummer 63 van de Europese Verordening REACH (1907/2006)).
  • De nikkelafgifte uit staafjes van oorbellen mag niet groter zijn dan 0,2 μg/cm2/week (Bijlage XVII onder nummer 27, van de Europese Verordening REACH (1907/2006)).

De NVWA heeft aangetoond dat 24 van de 113 sieraden niet aan de voormelde eisen voldoen. Daarbij zij opgemerkt dat niet duidelijk is of hiermee geen vuiltje meer aan de lucht is of dat mogelijk nog meer (niet onderzochte) sieraden uit het goedkope segment giftige stoffen bevatten.

Mogelijke (juridische) gevolgen?

Als een producent niet heeft voldaan aan de in de REACH verordening gestelde eisen voor cadmium-, lood- en nikkelafgifte dan heeft deze Europese regelgeving overtreden. Dit kan leiden tot contractuele- of buitencontractuele aansprakelijkheid (in de keten) omdat een gevaarlijk product op de markt is gebracht. De producent is verantwoordelijk voor (de veiligheid van) zijn producten. Een product dat niet de veiligheid biedt die mag worden verwacht, is volgens de wetgeving gebrekkig. In de Nederlandse wetgeving wordt het begrip producent ruim geïnterpreteerd, namelijk de fabrikant van het eindproduct, producent van een grondstof of de fabrikant van een onderdeel, alsmede een ieder die zich als producent presenteert, door bijvoorbeeld een merk of logo te plaatsen op het product. Maar ook distributeurs of verkopers van giftige sieraden kunnen (contractueel of buitencontractueel) aansprakelijk worden gesteld. Op deze manier kan (contractuele/buitencontractuele) aansprakelijkheid doorsijpelen in de keten van producent – (toe)leverancier – distributeur – winkel – consument.

De consument wordt aangeraden om geen sieraden te dragen waarvan is aangetoond (uit het onderzoek van de NVWA) dat het cadmium-, lood- of nikkelgehalte te hoog is en daarmee gevaarlijk voor de gezondheid. Verkoop van gevaarlijke sieraden is verboden. Niet duidelijk is of nog meer sieraden niet voldoen aan de REACH normen. Als consument is het daarom oppassen geblazen met het aanschaffen en dragen van ogenschijnlijk mooie sieraden uit het goedkope segment. Schijn kan immers bedriegen, zo zagen we al bij de asbesthoudende sierstenen.

Mirjam Louws, advocaat Food, Health & Safety / Handel, Industrie en Logistiek

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.