Hoe bescherm ik mijn liedje?

Je hebt veel energie gestoken in het maken van een liedje en/of songtekst, misschien wel samen met andere muzikanten. Dan kom je erachter dat een andere artiest gebruik maakt van jouw muziek. Hoe zit dat nu precies met het auteursrecht op een muziekwerk? En hoe bewijs je dat jij dit werk al eerder hebt gemaakt als een ander ermee vandoor gaat?

Auteursrecht

Op grond van het auteursrecht ben jij, als maker van het muziekwerk, de enige die mag beslissen waar, wanneer en door wie het wordt gebruikt. Soms zijn er meerdere makers, die hierover gezamenlijk beslissen (zie ook “Contracten” hieronder). Ook het naburig recht van uitvoerende muzikanten en een producent kan een rol spelen, maar dat is voor nu te uitgebreid, daar zal ik een andere blog aan wijden.

Auteursrecht ontstaat automatisch, dat hoef je niet te registreren. Als componist kun je een beroep doen op het auteursrecht op jouw muziekstuk, als het betreffende werk – kort gezegd – voldoende ‘oorspronkelijk en creatief’ is. “Oorspronkelijk” betekent dat het niet ontleend mag zijn aan een ander muziekwerk; makkelijk gezegd: het mag er niet teveel op lijken. Daarnaast moet duidelijk zijn dat er bepaalde creatieve keuzes zijn gemaakt. Zowel bladmuziek, een tekst als bijvoorbeeld een ingezongen liedje kunnen auteursrechtelijk beschermde werken zijn.

In de praktijk is meer dan eens gebleken dat er door anderen gebruik wordt gemaakt van een (fragment van een) muziekstuk. Zo moest DJ Tiësto een aantal jaar geleden voor de rechtbank in Breda verschijnen. DJ Michiel de Jong (hierna: “de Jong”) had namelijk een demo van het door hem geschreven nummer “Swiwal” naar de platenmaatschappij van DJ Tiësto gestuurd. Daarop kreeg De Jong te horen dat het nummer niet uitgebracht zou worden. In 2007 bracht DJ Tiësto een nummer uit, genaamd “Elements of Life”. De Jong vond dit nummer verdacht veel “Swiwal” lijken. Hij stelde dat er sprake was van gebruik van een herhalend onderdeel van in ieder geval acht maten van “Swiwal” en dat daarmee inbreuk werd gemaakt op zijn auteursrecht.

In dit soort geschillen staat eerst de vraag centraal of er sprake is van een auteursrechtelijk beschermd werk. In deze zaak kwam de rechtbank tot het oordeel dat het tonenschema van acht maten in het nummer “Swiwal” niet gezien kan worden als een auteursrechtelijke beschermd “werk”, omdat het overeenstemt met het tonenschema van een ouder muziekwerk “Sarabande” van Händel. In dat geval werd onderzocht of De Jong dit dan zodanig had bewerkt dat alsnog sprake was van een auteursrechtelijk beschermd werk. De toegevoegde drumbeats en het gebruik van de synthesizer strings die De Jong had toegevoegd waren grotendeels al eerder gebruikt en werden voorts kenmerkend geacht voor de stijl ‘Dance-muziek’. De bewerkingen waren in dit geval niet voldoende voor een succesvol beroep op het auteursrecht.

Een voorbeeld waarin een beroep op het auteursrecht wel slaagde, is de zaak van de ‘Taksi-song’. De Taksi-commercial lag onder vuur, want volgens Stemra (de stichting die namens makers vergoedingen int voor de vastlegging en vermenigvuldiging van muziek) maakte de Taksi-song inbreuk op het auteursrecht op het in 1928 gecomponeerde nummer “I wanna be loved by you”. De rechtbank vond van niet, maar in hoger beroep oordeelde het Hof Amsterdam anders. Het akkoordenschema was in ieder geval overgenomen (wat op zich nog niet voldoende is voor een inbreuk). Hoewel de melodieën van beide nummers op het eerste gezicht sterk verschilden, is bij nadere bestudering gebleken dat de melodie qua frasering en ritmiek in het refrein, gehoord tegen de achtergrond van het akkoordenschema, een auditief soortgelijke indruk achterlaat. Met andere woorden: als men de Taksi-song in het geheel beluistert stemt deze toch wel erg overeen met “I wanna be loved by you”. Ook het karakteristieke slot met ‘oe’-klanken leek wel erg op het oudere nummer. Hierdoor kwam het Hof tot het oordeel dat er sprake was van auteursrechtinbreuk.

Als een beroep op het auteursrecht niet slaagt, is er dan geen optie meer? Soms kan het lonen om andere rechtsgronden in te roepen om o.a. het gebruik te staken en eventueel een schadevergoeding te vorderen. Het kan namelijk wel zo zijn dat iemand ondanks het gebrek aan auteursrechtelijke bescherming van jouw muziekstuk toch onrechtmatig handelt door het muziekstuk te gebruiken. Laat in dit soort gevallen een deskundige meekijken om te zorgen voor een goede beoordeling van jouw rechtspositie.

Bewijs

Hoe bewijs je nu dat het jouw werk is? Voor een geslaagd beroep op het auteursrecht is het kunnen leveren van bewijs van cruciaal belang want: “wie stelt, moet bewijzen”. Indien je stelt dat iemand inbreuk maakt op jouw auteursrecht, zal je moeten aantonen dat jij rechthebbende bent.

Vastleggen

Vroeger stuurde men een demo op naar de Belastingdienst, maar dat kan niet meer. Het versturen van een aangetekende brief naar jezelf met de partituur of opname kan, maar dat is bewijstechnisch niet altijd even sterk. Vastlegging bij de notaris is vaak prijzig dus rijst bij veel musici de vraag: hoe kan ik mijn creatie dan wel vastleggen? Het “i-DEPOT” biedt dan uitkomst.

Met een i-DEPOT kun je jouw muziek of tekst vastleggen, zodat deze een datumstempel krijgt. Als het nodig is, kun je dan bewijzen dat je op dat moment het werk zoals geüpload, hebt gecreëerd. Via de website van het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom (www.bbie.nl) kun je bijvoorbeeld een mp3-opname uploaden voor € 36,-. Jouw depot ligt dan voor vijf jaar vast (maar als je dat nodig of prettig vindt, kun je die termijn tegen geringe vergoeding verlengen).

Let op: een i-DEPOT is dus voor de auteursrechtelijke bescherming niet nodig, maar het is nuttig met het oog op het leveren van bewijs, in geval van een (auteursrechtelijk) conflict. Het is geen zelfstandig intellectueel eigendomsrecht (zoals het auteursrecht). Het i-DEPOT is dus alleen maar een hulpmiddel om aan te tonen dat jij de muziek hebt gecreëerd op een bepaalde datum, maar biedt geen garantie dat je het auteursrecht kunt inroepen.

Contracten

Naast de bescherming tegen inbreuk op jouw rechten door derden, is het natuurlijk net zo belangrijk om onderling goede afspraken te maken als je met andere muzikanten samenwerkt. Heb je een muziekstuk samen met anderen gemaakt en/of wordt het ingezongen of -gespeeld door iemand anders? Of ben je misschien zelf degene die het werk van een ander inspeelt?

Maak dan duidelijke afspraken over o.a. eigendom, de (benodigde toestemming voor) exploitatie van het werk en het optreden tegen inbreuken, de verdeling van eventuele kosten en inkomsten en wat er met het muziekwerk gebeurt indien er onenigheid ontstaat.

Hulp nodig?

Heb je vragen over auteursrechten, naburige rechten of muziek-gerelateerde contracten? We staan graag voor je klaar!

Nina Witt, advocaat Intellectuele Eigendom

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.