Is het gebruik van pricing software, geo-blocking en filtering in strijd met het mededingingsrecht?

In een persbericht van 2 februari 2017 en een persbericht van 6 juni 2017 kondigde de Europese Commissie aan dat zij onderzoek doet naar in totaal vier mogelijke gevallen van concurrentieverstorende praktijken in e-commerce. In één geval maakt de Commissie zich onder meer zorgen over de schadelijke gevolgen van zogenaamde pricing software. In de drie andere gevallen zou er sprake zijn van geo-blocking en geo-filtering.

Achtergrond e-commerce sectoronderzoek

In 2015 startte de Europese Commissie een sectoronderzoek naar beperkingen van grensoverschrijdende e-commerce. Dit onderzoek maakt onderdeel uit van de Digital Single Market Strategy. In 2016 publiceerde de Commissie haar eerste bevindingen, waaruit bleek dat webwinkels in grote mate bezoekers uit andere EU-lidstaten blokkeren, ook wel ‘geo-blocking’ genoemd. Op 10 mei 2017 rondde de Europese Commissie haar e-commerce sectoronderzoek af. Zij publiceerde het eindverslag over het sectoronderzoek naar e-commerce en een kleine 300 pagina’s tellend staff working document. Meer hierover in de blog: E-Commerce: Commission publishes its final sector inquiry report.

E-commerce moet consumenten een breder spectrum aan beschikbare producten en diensten bieden en hen in staat stellen die producten en diensten in het buitenland te kopen. Wanneer consumenten niet kunnen profiteren van de voordelen die e-commerce te bieden heeft, ziet de Commissie hierin aanleiding om op te treden. Zij heeft zich in het kader van de Digital Single Market Strategy namelijk tot doel gesteld om zo veel mogelijk beperkingen van grensoverschrijdende e-commerce weg te nemen. Een middel om deze beperkingen weg te nemen is om op te treden op basis van het mededingingsrecht.

Tijdens het e-commerce sectoronderzoek is de Commissie op drie mogelijke gevallen van concurrentieverstorende praktijken in e-commerce gestuit. De onderzoeken die de Commissie in dit kader is gestart, vinden plaats in de branches voor consumentenelektronica (grijsgoed), videogames en hotelaccommodaties. De Commissie zal met name onderzoeken of de ondernemingen de mededingingsregels overtreden door de concurrentie op retailprijzen te beperken, aldus EU-Commissaris voor Mededinging, Margrethe Vestager. Daarnaast onderzoekt de Commissie of ondernemingen afspraken hebben gemaakt waardoor consumenten bepaalde aanbiedingen worden onthouden vanwege hun nationaliteit of omdat zij uit een bepaald geografisch gebied komen.

Naast de onderzoeken die de Commissie op 2 februari 2017 is gestart en die uitdrukkelijk plaatsvinden in de context van het e-commerce sectoronderzoek, is de Commissie op 6 juni 2017 een onderzoek gestart naar beperkingen op grensoverschrijdende online aankopen in de kledingbranche. Hierdoor zouden consumenten bepaalde kleding niet bij buitenlande online webshops kunnen kopen. De Commissie wijst erop dat dit onderzoek losstaat van het e-commerce sectoronderzoek, maar opvolging geeft aan één van de problemen die in het eindverslag van het sectoronderzoek is vermeld, namelijk geo-blocking.

Beperking retailprijzen

In de branche voor consumentenelektronica wordt onderzocht of producenten minimum retailprijzen hebben opgelegd aan hun distributeurs (verticale prijsbinding). Daarnaast wordt onderzocht of de schadelijke gevolgen van verticale prijsbinding wordt versterkt door pricing software van andere retailers. Het onderzoek in de branche voor consumentenelektronica wordt besproken in de blog: Commissie onderzoekt verticale prijsbinding en pricing software in branche voor consumentenelektronica.

Geografische beperkingen

In de branches voor videogames, hotelaccommodaties en kleding worden geografische beperkingen op onlineverkoop en onlinereclame onderzocht. In de branche voor online videogames werd het gebruik van videogames die via een online platform werden gekocht geografisch beperkt door een ‘activation key’. Deze ‘activation key’ kon namelijk niet worden gebruikt door consumenten in andere lidstaten. Hierdoor zou er sprake zijn van geo-blocking. De grensoverschrijdende onlineverkoop van videogames werd op zichzelf dus niet beperkt, maar werd door de beperkte bruikbaarheid van de ‘activation key’ indirect wel beperkt.Het onderzoek in de branche voor videogames wordt besproken in de blog: Commissie onderzoekt geo-blocking praktijken in videogamesbranche.

In de branche voor hotelaccommodaties was er niet zozeer sprake van geo-blocking, maar zou er sprake zijn van geo-filtering: het prijsaanbod van online reisaanbieders voor hotelaccommodaties was afhankelijk van de lidstaat waar de consument was gevestigd. Het onderzoek in de branche voor hotelaccomodaties wordt besproken in de blog: Commissie onderzoekt geo-filtering praktijken in hotelbranche.

In de kledingbranche onderzoekt de Commissie of de producent van kleding en accessoires van de merken GUESS? en MARCIANO in het kader van een selectief distributiestelsel haar erkende distributeurs heeft beperkt om online producten te verkopen aan consumenten uit andere lidstaten. Ook zou de producent volgens de Commissie de groothandels beperken om aan distributeurs uit andere lidstaten te verkopen. Hierdoor is er mogelijk sprake van geo-blocking. Het onderzoek in de kledingbranche wordt besproken in de blog: Commissie onderzoekt geo-blocking praktijken in kledingbranche.

Commentaar

E-commerce is inmiddels niet meer weg te denken uit de huidige Nederlandse economie. Zo groeide de online bestedingen van Nederlandse consumenten in 2016 (in totaal ruim EUR 20 miljard) met 23% ten opzichte van 2015 (ruim EUR 16 miljard). In 2016 besteedden Nederlandse consumenten (slechts) EUR 1 miljard bij buitenlandse webshops, al was dit wel 25% meer ten opzichte van 2015.

De Commissie heeft al een mogelijke reden gegeven waarom grensoverschrijdende e-commerce een relatief klein deel van de omzet van alle online aankopen beslaat. Zij constateerde namelijk dat geo-blocking in de hele EU een wijdverspreid fenomeen is. Gezien de Digital Single Market Strategy verbaast het daarom ook niet dat de Commissie nu twee typen online geografische beperkingen in de branches voor videogames, hotelaccommodaties en kleding onderzoekt. Het onderzoek van de Commissie in de branche voor consumentenelektronica is voor e-commerce met name interessant vanwege het versterkende effect van pricing software op verboden verticale prijsbinding.

Ondernemingen zullen er zich bewust van moeten zijn dat zowel de Commissie als nationale mededingingsautoriteiten momenteel veel aandacht besteden aan concurrentieverstorende praktijken in e-commerce. Het is daarom voor ondernemingen in e-commerce van belang om hun prijsstellingsmechanisme, of afspraken over online verkoop of reclame met leveranciers en/of distributeurs (nogmaals) mededingingsrechtelijk te (laten) beoordelen.

Esther van Aalst en Flip van der Kraan, advocaten mededingingsrecht

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.