Nietigheid door overtreding Europees verbod van staatssteun

Op grond van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna: Verdrag) zijn steunmaatregelen van de lidstaten van de Europese Unie die de concurrentie op de Europese markt door begunstiging van bepaalde ondernemingen vervalsen of dreigen te vervalsen, in beginsel niet toegestaan. Als de Europese Commissie vaststelt dat een door een lidstaat genomen steunmaatregel strijdig is met de Europese staatssteunregels, kan de steunmaatregel worden opgeheven of gewijzigd. Daarnaast kunnen ongeoorloofde steunmaatregelen tot nietigheid van contractuele bepalingen leiden.

Het Verdrag bepaalt dat de Europese Commissie van elk voornemen tot invoering of wijziging van een steunmaatregel tijdig op de hoogte moet worden gebracht. De gedachte is dat de Europese Commissie (tijdig) moet kunnen toetsen of een steunmaatregel verenigbaar is met de Europese markt. De lidstaten en nationale rechterlijke instanties dienen te waarborgen dat dit systeem consequent wordt nageleefd.

Op 1 februari 2011 heeft het Gerechtshof Den Haag zich uitgelaten over de rechtsgeldigheid van door de gemeente Rotterdam aan een Nederlandse bank verstrekte garanties. In die zaak had Havenbedrijf Rotterdam N.V. (Havenbedrijf), een private onderneming waarvan de gemeente Rotterdam enig aandeelhouder is, zich tegenover de bank garant gesteld voor de nakoming van contractuele verplichtingen van een aantal kredietnemers. Toen bleek dat de kredietnemers hun verplichtingen jegens de bank niet konden nakomen, sprak de bank het Havenbedrijf aan voor de betaling van de door de kredietnemers verschuldigde bedragen. Het Havenbedrijf verweerde zich met de stelling dat de garanties dienden te worden aangemerkt als staatssteun, omdat ze feitelijk waren verstrekt door de gemeente Rotterdam. De garanties waren volgens het Havenbedrijf nietig omdat ze in strijd met het Verdrag niet aan de Europese Commissie waren gemeld. Het Gerechtshof Den Haag volgde dit standpunt en oordeelde dat de garanties waren verstrekt in strijd met de Europese regels inzake staatssteun en dus nietig zijn. De bank kon aan de verstrekte garanties daarom geen rechten ontlenen.

Het is bekend dat Europese regelgeving en rechtspraak ons dagelijks doen en laten sterk beïnvloeden, ook al lijkt Europa soms ver weg. Het besproken arrest van het Gerechtshof Den Haag bevestigt nogmaals dat met aanwijzingen uit Europa rekening moet worden gehouden, soms op straffe van nietigheid. Het is daarom verstandig bij het sluiten overeenkomsten u tijdig te laten adviseren over de rechtsgeldigheid van in het contract op te nemen bepalingen om te voorkomen dat bepaalde afspraken later niet afdwingbaar blijken te zijn.

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.