Overheid civiel aansprakelijk voor onrechtmatige daad

De Hoge Raad heeft op 30 oktober 2009 een arrest gewezen ten aanzien van de vraag of de overheid civielrechtelijk aansprakelijk kan worden gehouden op grond van onrechtmatige daad. In de betreffende kwestie leed een ambtenaar van een gemeente schade doordat hij tijdens een werkpauze in een greep werd genomen door een collega terwijl hij onderuit gezakt op een stoel zat.

De werknemer heeft zowel zijn collega alsook de gemeente aansprakelijk gesteld voor de schade die hij als gevolg van de greep door zijn collega heeft geleden. Zijn vordering tegen de gemeente baseerde de ambtenaar op grond van artikel 6:170 BW. In dit artikel is de civielrechtelijke aansprakelijkheid voor ondergeschikten geregeld:

“Voor schade, aan een derde toegebracht door een fout van een ondergeschikte, is degene in wiens dienst de ondergeschikte zijn taak vervult aansprakelijk, indien de kans op de fout door de opdracht tot het verrichten van deze taak is vergoot en degene in wiens dienst hij stond, uit hoofde van hun desbetreffende rechtsbetrekking zeggenschap had over de gedragingen waarin de fout was gelegen.”

Rechtbank
De Rechtbank oordeelde dat de gemeente aansprakelijk was. Daarbij kende de Rechtbank met name belang toe aan de feiten en de omstandigheden van het geval. Uit het onderzoek was namelijk gebleken dat tijdens werktijd regelmatig door de betreffende ambtenaren werd gestoeid (collegiaal stoeien werd als normaal beschouwd). Ook bleek dat de stoeipartij gedurende de werktijd had plaatsgevonden, ook al hadden de ambtenaren pauze. Verder was de pauzeruimte door de gemeente ingericht en werd deze gebruikt door de ambtenaren. Ten slotte was de stoeipartij aangevangen op basis van vermeende senioriteit. In het licht van deze omstandigheden oordeelde de Rechtbank dat er een functioneel verband bestond tussen de door de collega toegepaste greep en zijn dienstverband met de gemeente waardoor de gemeente aansprakelijk werd geacht op grond van artikel 6:170 BW voor de schade van de ambtenaar. 

De gemeente is vervolgens tegen deze uitspraak bij het Hof in beroep gegaan. Zij stelde dat zij als werkgever geen zeggenschap heeft gehad over het voorval en de collega geen opdracht heeft gekregen om de stoeipartij te beginnen.

Hof
Anders dan de Rechtbank oordeelde het Hof dat de gemeente niet op grond van artikel 6:170 BW aansprakelijk was. Het Hof hanteerde daarbij een strikte uitleg van artikel 6:170 BW, namelijk dat er sprake moet zijn van een instructie of opdracht wil de gemeente aansprakelijk zijn voor de schade veroorzaakt door een ondergeschikte. Nu deze niet was gegeven, achtte het Hof de gemeente niet aansprakelijk.

De ambtenaar ging vervolgens tegen het arrest van het Hof in cassatie bij de Hoge Raad.

Hoge Raad
De Hoge Raad oordeelde dat artikel 6:170 BW juist ruim moet worden uitgelegd. Bij de beantwoording van de vraag of de kans op de fout van de ondergeschikte door de opdracht tot het verrichten van zijn taak is vergroot, moet aan de hand de feiten en omstandigheden van het geval worden onderzocht of tussen de fout van de collega en diens werk in dienstbetrekking een zodanig verband bestaat dat de gemeente voor de daardoor veroorzaakte schade aansprakelijk is.

Het Hof heeft dit naar het oordeel van de Hoge Raag miskend door zich te beperken tot een beantwoording van de vraag of de kans op de fout is vergroot door een opdracht aan de werknemer tot een bepaalde taak. Het Hof heeft aldus naar het oordeel van de Hoge Raad ten onrechte nagelaten te beoordelen of daarbij de andere omstandigheden (zie de door de Rechtbank aangehaalde omstandigheden) meebrachten dat sprake is van een door het verrichten van zijn taak verhoogde kans op de door hem als werknemer van de gemeente gemaakte fout.

Het arrest van het Hof werd dan ook door de Hoge Raad vernietigd.

De ruime uitleg van artikel 6:170 BW heeft dus tot gevolg dat aansprakelijkheid van de werkgever sneller wordt aangenomen.

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.