Persoonlijke aansprakelijkheid van indirect bestuurders steeds makkelijker?

Op 17 februari 2017 deed de Hoge Raad een belangrijke uitspraak over de aansprakelijkheid van indirect bestuurders, dat wil zeggen bestuurders die hun functie via een rechtspersoon-bestuurder (zoals een management B.V.) uitoefenen. Mijn collega Jan Hendrik Vogelsang schreef eerder in zijn blog over de aansprakelijkheid van een directeur van een management holding dat de lagere rechtspraak geen duidelijk antwoord geeft op de vraag of persoonlijke aansprakelijkheid van een indirect bestuurder automatisch volgt in geval van wettelijke aansprakelijkheid van de rechtspersoon-bestuurder. De Hoge Raad geeft die gewenste duidelijkheid in zijn arrest van 17 februari 2017.

Centraal in dit arrest van de Hoge Raad staat artikel 2:11 BW. Dit artikel bepaalt dat indien een rechtspersoon-bestuurder aansprakelijk is, deze aansprakelijkheid tevens hoofdelijk rust op ieder die ten tijde van het ontstaan van de aansprakelijkheid van die rechtspersoon-bestuurder daarvan bestuurder is (de achterliggende bestuurder van vlees en bloed dus). De gedachte van deze bepaling is dat het niet de bedoeling is dat een bestuurder zich kan verschuilen achter een B.V. (of een andere rechtspersoon) om zo onder aansprakelijkheid uit te komen wanneer benadeling van schuldeisers het gevolg is van slecht of onbehoorlijk bestuur. Er wordt met behulp van artikel 2:11 BW dus als het ware door de rechtspersoon-bestuurder heen gekeken, zodat ook de achterliggende bestuurder persoonlijk aansprakelijk kan worden gehouden.

De vraag die in de literatuur en lagere rechtspraak al geregeld aan de orde kwam is of artikel 2:11 BW ook van toepassing is indien de aansprakelijkheid van de rechtspersoon-bestuurder rust op een andere grondslag dan wat ik hierboven ‘onbehoorlijk bestuur’ noemde. Een veel aangehaald voorbeeld betreft aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). Om onrechtmatig handelen van een bestuurder aan te nemen is namelijk vereist dat de bestuurder in kwestie persoonlijk een ‘ernstig verwijt’ treft. Deze verhoogde drempel voor aansprakelijkheid van bestuurders is in het belang van de ondernemersgeest en voorkomt ongewenst risicomijdend gedrag door bestuurders.

Tegen deze achtergrond van de ‘ernstig verwijt’-maatstaf kwam ook in deze zaak de vraag aan de orde of automatische doorbraak naar de achterliggende bestuurder via artikel 2:11 BW van toepassing is in alle gevallen waarin de rechtspersoon-bestuurder aansprakelijk is. De Hoge Raad beslist als volgt.

Artikel 2:11 BW is van toepassing “in alle gevallen waarin een rechtspersoon in zijn hoedanigheid van bestuurder aansprakelijk is op grond van de wet”. Daaronder valt, zo bepaalt de Hoge Raad uitdrukkelijk, óók de aansprakelijkheid van een rechtspersoon-bestuurder die is gebaseerd op artikel 6:162 BW. Die aansprakelijkheid rust automatisch ook hoofdelijk op ieder die op het moment van het ontstaan van de aansprakelijkheid bestuurder van de rechtspersoon-bestuurder was. De eisende partij hoeft daarvoor dus niet eerst aan te tonen dat de achterliggende bestuurder persoonlijk een ernstig verwijt treft.

De (nieuwe) hoofdregel over de reikwijdte van artikel 2:11 BW luidt dus dat aansprakelijkheid van een rechtspersoon-bestuurder op basis van iedere wettelijke grondslag ook tot persoonlijke aansprakelijkheid van de achterliggende bestuurder leidt, zonder dat daarvoor de aanvullende eis geldt dat de schuldeiser aantoont dat de achterliggende bestuurder persoonlijk een ernstig verwijt kan worden gemaakt.

Kan een achterliggend bestuurder dan helemaal niet aan persoonlijke aansprakelijkheid ontkomen? Gelukkig wel. De bestuurder kan daartoe omstandigheden aanvoeren waaruit blijkt dat hem in het concrete geval geen persoonlijk ernstig verwijt treft van de gedragingen waarop de aansprakelijkheid van de rechtspersoon-bestuurder is gebaseerd. De bewijslast over deze disculpatiemogelijkheid rust dan wel op de bestuurder, en dat kan in een procedure een belangrijk nadeel zijn.

Merel Rooijakkers, advocaat Ondernemingsrecht

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.