Rechten op emoji's?

Emoji’s zijn de laatste tijd erg populair. Emoji, niet te verwarren met emoticons zoals :-) en :-(, betekent in het Japans letterlijk “afbeelding karakter”. Deze uit Japan afkomstige karakters worden gebruikt in elektronische communicatie en bestaan uit kleine afbeeldingen: van de standaard gele emoji’s die een kus geven of huilen van het lachen naar landvlaggen, hoge hakken en gezinnetjes.

Naast de standaard emoji’s van de bekende partijen (o.a. Apple, Samsung, Twitter en Facebook) komen er steeds meer emoji’s bij. Zo zijn er emoji’s van “Minions” (bekend van de kinderfilm Despicable Me), en ook (inter)nationale beroemdheden zoals Kim Kardashian en Lil Kleine hebben hun eigen emoji’s op de markt gebracht. En sinds deze maand kunnen zelfs emoji’s van gezichten uit oude Nederlandse schilderijen worden verstuurd. Marketeers springen handig op deze trend in door in reclame gebruik te maken van emoji’s. Zo adverteren bijvoorbeeld Ditzo, Tele2 en Deloitte al met gebruikmaking van Emoji’s.

Deze plotselinge opkomst van emoji’s in advertenties doet een interessante vraag opkomen. Namelijk: mag u zomaar emoji’s van andere partijen (bijvoorbeeld Apple of Samsung) gebruiken in reclame of voor andere commerciële doeleinden (denk aan emoji t-shirts)?

Met andere woorden: kunnen er intellectuele eigendomsrechten rusten op emoji’s en welke rechten zouden dit dan eventueel kunnen zijn? Gedacht kan worden aan merkrechten (onderscheidingstekens van ondernemingen), modelrechten (waarmee het uiterlijk van producten kan worden beschermd) en/of auteursrechten (die rusten op originele werken). Een snelle scan door de merken- en modellenregisters leerde mij dat, alhoewel wel een modelregistratie van Apple voor een reeks (ouderwets ogende) emoji’s werd aangetroffen, het deponeren van een emoji als merk of model nog geen gangbare praktijk is.

Dan rest nog de vraag of op het ontwerp van een emoji auteursrechten kunnen rusten. Een auteursrecht beschermt ‘originele’ werken en ontstaat automatisch op het moment dat een origineel werk tot stand komt. Auteursrechten hoeven (en kunnen!) dus niet in een register ingeschreven te worden om bescherming te kunnen genieten. Om te weten of er auteursrechten op een specifieke emoji rusten, kan dus geen register worden geraadpleegd. Hoe komt men er dan achter of een bepaalde emoji auteursrechtelijk beschermd wordt? Om hierachter te komen, moet worden beoordeeld  of het ontwerp van een bepaalde emoji origineel genoeg is (in juridische termen: een eigen oorspronkelijk karakter heeft en het persoonlijke stempel van de maker draagt) en niet banaal of triviaal is. Algemeen wordt aangenomen dat de drempel voor het creëren van een auteursrechtelijk “werk” vrij laag is, maar of deze zo laag is dat ook emoji’s eronder vallen: daar heeft nog geen rechter in Nederland zich over uitgesproken.

Indien er een auteursrecht rust op een specifieke, originele emoji, zal de bescherming hiervan niet erg ruim zijn. Zo zullen de Kim Kardashian emoji’s waarschijnlijk wel auteursrechtelijke bescherming genieten. Zie voorbeeld:Kim Kardashian emoji

Maar… Kim Kardashian kan anderen op grond van haar auteursrecht niet verbieden om óók emoji’s bestaande uit huilende meisjes met bruin haar te ontwerpen en te gebruiken. Want het idee van deze emoji an sich is niet beschermd. Zij zou echter wel kunnen optreden tegen gebruik van 1-op-1 kopieën van deze emoji.

Wat betekent dit dan voor gebruik van emoji’s in reclame? Indien u zelf gebruik wil maken van emoji’s in reclame of voor andere commerciële doeleinden, dan is de veiligste weg om eigen emoji’s te (laten) ontwerpen. Maar ik hoor het u denken: een “standaard” gele emoji met zonnebril kan moeilijk significant anders worden vormgegeven dan de standaard gele emoji van bijvoorbeeld Apple. De ruimte voor eigen inbreng is in het geval van standaard emoji’s inderdaad erg beperkt, waardoor het lastig wordt om een eigen emoji met een zonnebril heel anders vorm te geven dan die van anderen. Afgezien van de vraag of een dergelijke emoji dan wel origineel genoeg is om de auteursrechtelijke drempel te halen, zullen – door  de geringe beschermingsomvang van emoji’s – minimale verschillen er al voor zorgen dat geen inbreuk wordt gemaakt op een bestaande (beschermde) emoji.

Het is afwachten óf een partij ooit op basis van haar auteursrechten op emoji’s zal optreden, maar u weet wat ze zeggen: better safe than sorry!

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.