Staatssteun is geen korenwolf of steenmarter

In een uitspraak van 18 mei 2018 oordeelde de rechtbank Amsterdam dat de gemeente Heerlen geen staatssteun heeft verleend aan het UWV door een deel van het gemeentehuis tegen een niet-marktconform tarief aan het UWV te verhuren. 

De casus

De gemeente Heerlen verhuurt een deel van het gemeentehuis aan het UWV. Het UWV betaalt hiervoor een niet-marktconforme huur. METROPROP, volgens de eigen website een vastgoedbeheerder, meent dat de gemeente Heerlen hiermee staatssteun geeft aan het UWV. In procedure bij de rechtbank Amsterdam vordert METROPROP daarom dat de door de gemeente Heerlen met het UWV gesloten huurovereenkomst wordt vernietigd.

Oordeel van de rechtbank

De rechtbank merkt allereerst op dat volgens artikel 107 lid 1 VWEU van staatssteun sprake is indien (i) een onderneming een (ii) selectief voordeel ontvangt, dat (iii) door de overheid wordt verschaft of met overheidsmiddelen wordt bekostigd, waardoor (iv) de mededinging wordt vervalst en (v) de handel tussen de lidstaten wordt beïnvloed. Vervolgens controleert de rechtbank of aan al deze criteria is voldaan.

De verhuur van een deel van het gemeentehuis kan in beginsel een economische activiteit zijn. De rechtbank is echter van mening dat de gemeente en het UWV met de verhuur uitvoering hebben willen geven aan de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (Wet SUWI). Deze wet schrijft voor dat gemeenten en het UWV geïntegreerde dienstverlening aan uitkeringsgerechtigden, werkzoekenden en werkgevers verlenen. De samenwerking mag vrij worden vormgegeven. Wel is het van belang dat er in alle arbeidsmarktregio’s één regionaal loket voor werkgevers is. Gelet hierop, wordt met de verhuur aan het UWV naar het oordeel van de rechtbank uitvoering gegeven aan de Wet SUWI. Daarom zijn de staatssteunregels niet op de huurovereenkomst van toepassing, aldus de rechtbank.

Ten overvloede wijst de rechtbank erop dat ook als de gemeente wel steun zou zijn verleend, er van staatssteun nog steeds geen sprake is. Het betreft immers een overeenkomst tussen twee overheden, zodat het om een interne kwestie gaat. De interstatenhandel wordt bijgevolg niet beïnvloed.

Aangezien de door de gemeente Heerlen met het UWV gesloten huurovereenkomst geen staatssteun behelst, wordt de vordering van METROPROP door de rechtbank afgewezen.

Commentaar

Staatssteun

Wat de onderhavige uitspraak opmerkelijk maakt, is dat de rechtbank het van belang acht in welke hoedanigheid de gemeente Heerlen een deel van het gemeentehuis aan het UWV verhuurt. De verhuur vindt volgens de rechtbank plaats om uitvoering te geven aan de Wet SUWI. De rechtbank verbindt hier de conclusie aan dat de verhuur een economisch karakter ontbeert en bijgevolg niet aan de staatssteunregels is onderworpen. Het is echter vaste jurisprudentie, zie bijvoorbeeld het France Télécom arrest (ro 17) dat niet het doel, maar het effect van een maatregel relevant is voor de beoordeling of de betreffende maatregel kwalificeert als staatssteun. 

De begunstigde van de beweerdelijke staatssteun is het UWV. De eerste vraag is derhalve, heeft het UWV een voordeel ontvangen? Dit lijkt inderdaad het geval. Had het UWV kantoorruimte van een marktpartij gehuurd, dan was het UWV ongetwijfeld meer geld kwijt geweest. Het verschil tussen de marktconforme huur en de werkelijke huur is het genoten voordeel. Dit voordeel is ook selectief, want het UWV is de enige begunstigde. Verder wordt het voordeel door de gemeente en dus door de overheid verstrekt. Kijken we vervolgens naar de begunstigde, dan moet, op basis van de onderhavige uitspraak, worden aangenomen dat het UWV niet als onderneming is te beschouwen. Het UWV voert volgens de rechtbank immers overheidstaken uit. Dit is reeds voldoende om te concluderen dat de staatssteunregels niet van toepassing zijn. Maar er is meer. De overheidstaken die het UWV uitvoert, worden niet door andere ondernemingen aangeboden. Er is dus geen concurrentie die beperkt kan worden. Bij gebreke van een buitenlandse markt, wordt de handel tussen de lidstaten evenmin beïnvloed. De conclusie is dat het oordeel van de rechtbank kan worden onderschreven. Het is de weg er naar toe die vragen oproept.

De onderhavige uitspraak laat zien dat staatssteun geen gelegenheidsargument is om van onwelgevallige situaties af te komen, zoals de korenwolf en de steenmarter eens waren met betrekking tot bestemmingsplannen. Niet elk voordeel vormt immers staatssteun. Steeds is een gedegen analyse vereist.

Wet Markt en Overheid

De lezer van deze blog zal zich wellicht nog afvragen waarom METROPROP geen beroep op de Wet markt en overheid (WM&O) heeft gedaan. Wat de WM&O precies behelst wordt beschreven in de blog: Wet Markt en Overheid in het Staatsblad gepubliceerd. Het antwoord op de gestelde vraag is eigenlijk heel simpel. De WM&O is niet van toepassing.

Anders dan ten aanzien van staatssteun, is het voor de toepasselijkheid van de WM&O wèl relevant of de overheid een economische activiteit verricht. Economische activiteiten die onlosmakelijk verbonden zijn met een publieke taak, worden voor de toepassing van WM&O geacht niet economisch te zijn. De in dit kader toe te passen toets wordt beschreven in de blog: Rechtbank Rotterdam bevestigt oordeel ACM inzake Klic-viewer.De verhuur aan het UWV kan volgens de rechtbank niet los worden gezien van de taken die op grond van de Wet SUWI op de gemeente Heerlen rusten. Zo bezien is de verhuur van de kantoorruimte niet economisch van aard. Bijgevolg hoeft de gemeente Heerlen niet aan de WM&O te voldoen.

De WM&O hoeft evenmin te worden nageleefd als de ene overheid ruimte verhuurt aan een andere overheid die deze ruimte vervolgens gebruikt voor de uitoefening van een publieke taak (zie: art. 25h lid 3 Mw). Ook deze situatie doet zich voor. We hebben in de woorden van de rechtbank immers te maken met een “interne kwestie”, aangezien de ene overheid ruimte aan de andere overheid verhuurt die deze ruimte gebruikt voor uitvoering van taken in kader van de Wet SUWI.

Eric Janssen, advocaat staatssteunrecht

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.