Stijlbescherming in het auteursrecht. Hoe zit het?

De bescherming van intellectuele eigendomsrechten: het is hier al een aantal keer aan bod gekomen. Zo werd het belang van merk- en modelregistraties al eens besproken en meer recent is het auteursrecht nader uitgelegd. Een ontwerp kan auteursrechtelijk beschermd zijn als het origineel is en de creatieve inspanning tot een maker/ontwerper is te herleiden, en op een ontwerp kan een modelrecht rusten als het nieuw is en een ‘eigen karakter’ heeft. Maar in de textielindustrie is het – in vergelijking met andere industrieën – relatief lastig om nog ’origineel’, ’creatief’ of ‘nieuw’ te zijn. Veel is immers al eens bedacht of valt binnen een bepaalde stijl. Dus wat nu? Betekent het toepassen van een bepaalde stijl automatisch dat uw ontwerp niet beschermd wordt (en dat anderen u dus na mogen doen)?

Een algemene regel in het auteursrecht luidt: “stijl wordt niet door het auteurs-recht beschermd”. Iedereen mag in principe gebruik maken van de Delfts-blauwstijl of kledingstukken in Afrikaanse stijl op de markt brengen en men kan geen rechten

''Stijl kopiëren mag maar pas op met het
overnemen van (teveel) elementen''

claimen op een bepaalde stijl. Dit betekent niet dat een ontwerp meteen onbeschermd is omdat het binnen een bepaalde stijl valt. Zo kan een variatie binnen de Delfts blauw of Afrikaanse stijl beschermd zijn. 

Vlisco

Dit laatste was het geval bij de dessins van de bekende stoffenfabrikant Vlisco: deze zijn wellicht gestoeld op een stijl maar het specifieke Vlisco ontwerp wordt toch als een auteursrechtelijk beschermd werk gezien. Vorig jaar sprak Vlisco dan ook zes onder-nemingen aan waarvan zij vond dat deze onder andere de volgende drie dessins had gekopieerd:

.

De rechter oordeelde dat deze ontwerpen in de stijl van Afrikaanse en exotische dessins passen, maar achtte deze specifieke dessins toch origineel omdat Vlisco naar zijn oordeel voldoende creatieve keuzes had gemaakt. Met het (nagenoeg 1 op 1) kopiëren van deze dessins maakten de gedaagden dan ook inbreuk op de auteursrechten van Vlisco. Zij moesten stoppen met de verkoop van onder meer de volgende items:

.

Bij Vlisco was dus sprake van een beschermd (origineel) werk binnen de Afrikaanse stijl.

Oilily


Ook het bekende merk Oilily heeft in het verleden een soortgelijke strijd moeten voeren. Oilily staat bekend om haar kleurrijke dessins en vooral de tassen zijn een grote hit:

.

In 2009 startte onder andere de curator van Oilily B.V. een procedure tegen Adventure Bags, een groothandel in tassen die tassen van het merk True Spirit aan Kruidvat had geleverd:

.

Adventures Bags verweerde zich met de stelling dat Oilily slechts een bepaalde stijl toepaste waardoor geen sprake kon zijn van een auteursrechtelijk beschermd werk. Het uitbundig kleurgebruik met bloemmotief en draaiingen van het bloemmotief viel volgens Adventures Bags onder de Paisley-stijl. De rechter ging hier niet in mee en oordeelde dat het Oilily-dessin geen variant op het Paisley-motief is, maar dat deze te herleiden is naar de ontwerpster door het zelf ontworpen bloemmotief in combinatie met een onderliggend kantmotief. Ook het Oilily-dessin is dus een auteursrechtelijk beschermd ontwerp en de rechter kwam dan ook tot de slotsom dat de tassen van True Spirit een inbreuk vormen op de Oilily-tassen.

Streepjesbehang

Dat niet snel wordt aangenomen dat een ontwerp slechts uit de toepassing van een bepaalde stijl bestaat, blijkt wel uit de volgende zaak waarin het eenvoudig gestreept behang betrof:

.

Uiteraard stelde de ‘inbreukmaker’ dat hier bescherming werd gevraagd voor een algemene stijl bestaande uit een tweekleurig strepenpatroon. Tot verbazing van velen was de rechter het hier niet mee eens. De rechter vond dat de ontwerper hier wel degelijk creatieve keuzes had gemaakt, omdat uit alle mogelijke patronen, kleurstellingen en structuren deze specifieke combinatie van patroon, kleurstelling en structuur was gekozen. De rechter vond dat op dat ontwerp inbreuk was gemaakt en verbood de tegenpartij om nog langer het wit/paarse streepbehang op de markt te brengen.

Hema / Blokker

Een vergelijkbare kwestie speelde zich in 2006 af tussen Hema en Blokker. Hema verkocht (onder andere blauwe) keukenhanddoeken met een bepaald vakkenpatroon, bestaande uit een reliëf van vijf dikke banen aan de onder- en bovenkant van de randen van de handdoek waartussen dunnere banen zijn uitgespaard. De buitenste baan is extra dik en aan de zijkanten zit ook een baan. Op de handdoeken van Blokker is aan de onder- en bovenkant een reliëf van vier banen aangebracht waartussen drie dunnere banen zijn uitgespaard en waarbij de buitenste baan extra dik is:

En ook hier kwam de rechter tot een voor velen onbegrijpelijk oordeel: de kleur in combinatie met het vakkenpatroon van de Hema handdoek is volgens de rechter auteursrechtelijk beschermd en de Blokkerhanddoek maakt hier inbreuk op. Dit terwijl men bij het zien van de handdoeken al snel van mening zal zijn dat bijna alle keukenhanddoeken er zo uitzien.

Conclusie

Hoewel hier zeker niet bedoeld is om een volledig overzicht te geven van zaken waarin de bescherming van dessins die binnen een stijl passen centraal staat, blijkt hieruit dat de drempel van het auteursrecht een zeer lage is. Wanneer men wordt aangesproken op auteursrechtinbreuk, kan men zich er dus niet makkelijk vanaf doen met het verweer: “Ja maar, er is geen sprake van auteursrecht, maar van de toepassing van een bepaalde stijl”. De hiervoor getoonde voorbeelden laten immers maar al te goed zien dat ook bij het ontwerpen binnen een stijl snel van creatieve keuzes kan worden gesproken. Dus: raakt u geïnspireerd door de stijl van een ander? Denkt u er dan aan: stijl kopiëren mag, maar pas op met het overnemen van (teveel) elementen waaruit de creatieve keuzes van die ander blijken!

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.