Wat eten we met Kerst?

Met de Kerstdagen voor de deur komen ook de kerst-vraagstukken boven: met wie vieren we 1e of 2e kerstdag? Doen we het thuis of gaan we lekker uit eten? En vooral: wat éten we deze Kerst? Anno 2017 willen we geen kerstdiner meer met 8 gangen en bergen vlees en vis. Dus gaan we op zoek naar alternatieven zoals een vegetarisch voorafje en een vegan worteltaart als toetje. En als hoofdgerecht? Een vegetarische kalkoen of mag dat niet meer?

In de afgelopen maanden is de waarschuwing van de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA) aan de Vegetarische Slager groot in het nieuws geweest. Dat ging vooral over de vraag of 'Vegetarische Bratwurst' wel bratwurst mag heten en of 'Vegetarische Gerookte Speckjes' de consument niet misleiden. Hoezo vond de NVWA dat opeens niet (meer) kunnen? En op basis waarvan meende de NVWA dat hierdoor de consument is misleid? Of was NVWA al langer op oorlogspad tegen De Vegetarische Slager?

Het lijkt erop dat de NVWA zich gesterkt voelt door het eerder dit jaar gewezen Tofutown arrest over de ‘veganistische’ benaming voor (niet-)zuivelproducten. Zuivelbenamingen zijn, bij uitzondering, beschermde aanduidingen. Zuivel mag alleen een zuivelbenaming dragen als er ook daadwerkelijke èchte melk in het product zit. Voor de meeste andere producten, zoals vlees, zijn er geen wettelijk regels over wat wel of niet een braadworst of een sateetje mag heten. Maar dat betekent niet dat dus alles geoorloofd is.

Etiket mag niet misleiden

Een etiket mag niet misleiden ten aanzien van de samenstelling van het product, zo volgt uit de toepasselijke Europese Etiketteringsverordening. Zo oordeelde het HvJEU in het Teekanne arrest dat de vermelding van “framboos-vanille avontuur” met een afbeelding van frambozen en vanillebloesem op de verpakking van vruchtenthee misleidend is als het product die ingrediënten niet bevat. Het HvJEU gaf verder, zoals wij al eerder hebben toegelicht, aan dat de volledige verpakking (voor-, zij- en achterkanten) maakt of een etiket misleidend is of niet. Dat de ingrediëntendeclaratie klopt, betekent dus niet dat er onzin op de voorkant mag staan: daardoor kan een etiket toch misleidend zijn. Niet alleen tekst maar ook beeld kan trouwens misleiden.

Dit is het criterium waar we het mee moeten doen. Uit de Nederlandse jurisprudentie van met name de Reclame Code Commissie (RCC) leiden we af dat de consument niet wordt misleid als een sap, dat op de verpakking wordt aangeduid als “blauwe bosbes en framboos sap” (inclusief bijpassende afbeeldingen), ook appelsap en druivensap blijkt te bevatten. Als de ingrediëntendeclaratie maar juist is: dat betekent dat de ingrediëntendeclaratie ook op de website moet worden afgebeeld, want anders kan het afbeelden van de verpakking alleen wel misleidend zijn. Ook Holy Soda misleidde de consument niet met de claim “100% natural” terwijl de ingrediëntendeclaratie melding maakt van de toegevoegde zoetstof stevia. De RCC vond dit kunnen nu op het etiket ook stond: “natuurlijk gezoet met stevia extract” en “dit komt uit een plantje”. Hierdoor weet de gemiddelde consument in welke context “natural” moet worden gezien. En zo werd ook de “frisse tonijnsalade” van Lidl, die 42% tonijn maar ook veel kabeljauwpoeder bevatte, door de RCC niet misleidend geacht. Maar de claim 100% Xylitol op voor- èn achterzijde is wel weer misleidend nu de kauwgom niet uitsluitend met xylitol is gezoet.

NVWA sinds Teekanne

De NVWA lijkt een strenger standpunt in te nemen na het Teekanne-arrest. We weten inmiddels dat de NVWA vooral of zelfs uitsluitend kijkt naar de voorkant van het etiket. Zo worden aanbieders van krabsalade gedwongen om de term “surimisalade” te hanteren, terwijl het algemeen bekend is dat krabsalade altijd voor een deel surimi bevat omdat krab veel te duur is om een betaalbare salade van te maken. De toevoeging van surimi volgt ook uit de ingrediëntenlijst. De NVWA vindt de aanduiding echter per definitie misleidend op het moment dat de krabsalade ook andere soorten vis bevat.

NVWA na Tofutown

Het lijkt erop dat NVWA deze strenge leer nog strikter toepast sinds het Tofu Town arrest. Zoals hiervoor kort aangegeven: dat ging over de beschermde benamingen van zuivel. Tofu-butter, Vega-cheese en Pflantenkäze mogen niet. NVWA lijkt dat nu ook over andere vega-producten te stellen. Terwijl het daar niet over beschermde benamingen gaat en er dus alléén gekeken moet worden naar de vraag òf het etiket misleidend is. Het Teekanne-criterium dus. De door NVWA uitgedeelde waarschuwing leidde acuut tot veel ophef. Door de toevoeging “vegetarisch” zal toch niemand menen dat de bratwurst van De Vegetarische Slager een vleesproduct is? De NVWA lijkt te zijn geschrokken van de media aandacht en heeft verklaard dat het alleen ging om de uitingen op de website van De Vegetarische Slager. Daar stond de omschrijving ‘Kipstuckjes’ naast een foto met ‘dierlijk uitziende’ producten zonder vermelding dat het om een vegetarisch product ging. Dit zou de consument misleidend. De NVWA heeft het bij deze waarschuwing gelaten, en het etiket hoeft niet te worden aangepast. Hoewel alleen een marktonderzoek zal kunnen vaststellen of de consument bij het gebruik van niet-beschermde aanduidingen voor nieuwe producten misleid wordt, is wat ons betreft deze kerst de Vegetarische Kalkoen buut vrij. Namens ons: eet smakelijk!

Thera Adam-van Straaten, advocaat IE, Reclame en etikettering 

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.