Wet openbaarheid van bestuur: niet elk verzoek is een verzoek om openbaarmaking

Het hebben van een wet als de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) is een groot goed, maar zorgt ook voor een keur aan verzoeken die niet altijd als een verzoek om openbaarmaking is aan te merken. De bestuurspraktijk worstelt hoe om te gaan met dergelijke verzoeken. In haar uitspraak van 20 mei 2020 biedt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State de praktijk een helpende hand en geeft aan wanneer sprake is van een verzoek om openbaarmaking als bedoeld in wet.

Uitgangspunt is en blijft dat een ieder met een beroep op de Wob informatie over een bestuurlijke aangelegenheid kan opvragen. Daarvoor geldt dat sprake moet zijn van informatie die in documenten is neergelegd. Hoewel er geen belang hoeft te worden gesteld om een beroep op de Wob te kunnen doen, geldt in de praktijk veelal dat een verzoeker juist wel een persoonlijk belang heeft bij de openbaarmaking van de betreffende informatie. Vaak wordt juist om informatie verzocht zodat deze kan worden gebruikt ter onderbouwing van een vordering in een procedure tegen een bestuursorgaan of derden. Dit terwijl zowel in een civielrechtelijke procedure (bijvoorbeeld via artikel 843a Rv) als in een bestuursrechtelijke procedure (bijvoorbeeld artikel 7:4 Awb) partijen om terbeschikkingstelling van voor hun (te starten) procedure relevante stukken kunnen verzoeken.

De enkele omstandigheid dat er sprake is van een dergelijk persoonlijk belang maakt niet dat een dergelijk verzoek niet hoeft te worden aangemerkt als een Wob-verzoek. Er zijn echter wel uitzonderingen. Dat zijn die situaties waarin juist vanwege het persoonlijke belang van verzoeker het verzoek door het bestuursorgaan niet hoeft te worden aangemerkt als een Wob-verzoek. In die situaties kan zelfs worden geoordeeld dat de verzoeker zich schuldig maakt aan misbruik van recht. In deze situatie kan het bestuursorgaan het verzoek niet-ontvankelijk verklaren.

In de uitspraak van 20 mei jl. benoemt de Raad van State deze uitzonderingen en geeft enkele voorbeelden. Er is volgens de Raad van State geen sprake van een Wob-verzoek als i) uit de aard van het verzoek, ii) uit de inhoud van het verzoek of iii) uit uitlatingen van de verzoeker blijkt dat niet was beoogd om een Wob-verzoek in te dienen. Als voorbeeld bij de eerste uitzondering onder i) noemt de Raad van State de situatie dat iemand inzage in zijn dossier of persoonsgegevens vraagt. Dat verzoek is aan te merken als een verzoek om inzage als bedoeld in de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en niet op grond van de Wob. Een voorbeeld van de uitzondering onder ii) is de situatie waarin een verzoeker vragen stelt of om toezending van de stukken vraagt in een procedure waarin hij belanghebbende is. De uitzondering genoemd onder iii) doet zich voor in de situatie dat de verzoeker aangeeft dat de informatie enkel aan hem kan worden verstrekt en niet verder openbaar gemaakt hoeft te worden.

De tweede uitzondering is uiteraard de ‘spannendste’ categorie. Toepassing van die categorie maakt dat de verzoeker geen informatie gaat krijgen en aangewezen is op andere beschikbare wettelijke middelen om informatie van een bestuursorgaan te verkrijgen. Wij verwachten dat daarover nog de nodige jurisprudentie zal komen.

Sowieso geldt dat het bestuursorgaan niet over een nacht ijs mag gaan. Het dient elk verzoek aan de hand van de feiten en omstandigheden rond dat verzoek te beoordelen en te toetsen of een van de uitzonderingen zich voordoet. Indien de bedoeling van de verzoeker onduidelijk is, is het aan het bestuursorgaan om vragen te stellen aan de verzoeker om dit helder te krijgen. Beslissingen moeten uiteraard zorgvuldig worden voorbereid.

Betekenis voor de praktijk

Deze uitspraak biedt richting aan de bestuurspraktijk en zal maken dat meer verzoeken om openbaarmaking niet-ontvankelijk zullen worden verklaard, omdat ze eenvoudigweg niet als een verzoek om openbaarmaking zijn aan te merken. Als blijkt dat de verzochte informatie terecht niet wordt verstrekt op grond van de Wob, is het aan verzoekers om de andere beschikbare wettelijke wegen te bewandelen om die informatie alsnog te krijgen.

Op de hoogte blijven?

Schrijf je in en ontvang de laatste nieuwsupdates, artikelen, blogs en evenement notificaties.